ఒకప్పుడు భారీ వరదలో ఓడిపోయిన ఆనకట్ట... ప్రకాశం బ్యారేజ్!
ప్రకాశం బ్యారేజ్ కేవలం ఒక ఆనకట్ట కాదు. ఇది చరిత్ర, శ్రమ, సైన్స్, సహజ శక్తి కలిసిన అద్భుతం! 70 సంవత్సరాల తర్వాత కూడా భారీ వరదలను ఎదుర్కొంటూ నిలబడుతోంది.
కృష్ణా నదిలో 1952 సెప్టెంబరు 9న భారీ వరద వచ్చింది. అప్పటి ‘కృష్ణా ఆనకట్ట’ (1855లో సర్ ఆర్థర్ కాటన్ నిర్మించినది)లో 130 అడుగుల వెడల్పు, 30 అడుగుల లోతు భాగం కూలిపోయింది. డెల్టా ప్రాంతంలో సాగునీరు, తాగునీరు అంతా ఆగిపోయే పరిస్థితి వచ్చింది. అప్పుడు అప్పటి ముఖ్యమంత్రి టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు శంకుస్థాపన చేసి, 1954లో పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. 1957 డిసెంబరు 24న నీలం సంజీవ రెడ్డి ఆవిష్కరించారు. అందుకే టుంగుటూరి పేరుతో ‘ప్రకాశం బ్యారేజ్’ అయింది.
ఆధునిక మెషినరీ లేకుండా... మానవ శ్రమతోనే!
ఆ కాలంలో క్రేన్లు, బుల్డోజర్లు లేవు. వందలాది కూలీలు, బల్లుల బండ్లు (బుల్లక్ కార్ట్స్)తో పెద్ద పెద్ద గ్రానైట్ రాళ్లు తరలించారు. నది మధ్యలోనే ‘కాఫర్డామ్స్’ (తాత్కాలిక గోడలు) కట్టి నీటిని ఆపి, ఒక్కో సెక్షన్గా నిర్మించారు. మొత్తం 1,223 మీటర్ల పొడవు, 160 పిల్లర్లు, 70 గేట్లు అంతా మానవ చేతులతోనే!
కృష్ణానది లోపలి భాగం
రహస్యం ఏంటి? సైన్స్ చెప్పే బలం!
పెద్ద రాళ్లు, సుర్కి మార్టార్: గ్రానైట్ రాళ్లు (చాలా హార్డ్, రసాయనాలకు భయపడవు). వీటిని బంధించడానికి సుర్కి (కాల్చిన ఇటుకల పొడి) + సున్నం మిక్స్ వాడారు. ఇది పాత భారతీయ టెక్నాలజీ. ‘పోజోలానిక్ రియాక్షన్’ జరిగి, నీటిలో కూడా బలంగా సెట్ అవుతుంది. నీరు లోపలికి చొరబడదు, పగుళ్లు రావు.
గ్రావిటీ డిజైన్: బ్యారేజ్ బరువు (మాస్) వల్లనే వరద ఒత్తిడిని తట్టుకుంటుంది. స్టీల్ రాడ్లు (రీబార్) ఎక్కువ లేవు కాబట్టి రస్ట్ సమస్య లేదు.
ఇప్పటి స్టీల్ నిర్మాణాలు ఎందుకు త్వరగా దెబ్బతింటాయి?
ఆధునిక RCCలో స్టీల్ రాడ్లు ఉంటాయి. నీటిలో ఆక్సిజన్, క్లోరైడ్స్ (పొల్యూషన్ వల్ల) రస్ట్ చేస్తాయి. రస్ట్ వాల్యూమ్ పెరిగి కాంక్రీట్ పగిలిపోతుంది. పెయింట్, కోటింగ్లు కొంత కాలం తర్వాత పోతాయి. కానీ పాత రాళ్లు + సుర్కి మార్టార్? పై నీటి మార్పులు, పొల్యూషన్ దాదాపు ప్రభావం చూపవు!
బ్యారేజ్ పై భాగం...
ఇప్పటికీ ఆశ్చర్యం కలిగిస్తున్న బ్యారేజ్
ప్రకాశం బ్యారేజ్ 13 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు, విజయవాడకు తాగునీరు సరఫరా చేస్తోంది. ICID (అంతర్జాతీయ సంఘం) దీన్ని ‘వరల్డ్ హెరిటేజ్ ఇరిగేషన్ స్ట్రక్చర్’గా గుర్తించింది. రాత్రి లైట్లతో మెరిసే ఈ బ్యారేజ్ మీద నడిస్తే... ఆ పెద్ద రాళ్లు చూసి ఆశ్చర్యపోకుండా ఉండలేరు!
ఇది కేవలం ఇంజనీరింగ్ విజయం కాదు. మన పూర్వీకుల సైన్స్, శ్రమ, సహజ మెటీరియల్స్ శక్తిని చూపిస్తుంది. ఇప్పటి ఇంజనీర్లు కూడా దీన్ని చూసి నేర్చుకుంటున్నారు... "సింపుల్ ఇజ్ స్ట్రాంగ్!"
మీరు ఇప్పుడు బ్యారేజ్ వద్దకు వెళ్తున్నారా? సాయంత్రం వెళ్లి ఆ రాళ్లను తాకి చూడండి. ఇంకా వెచ్చగా అనిపిస్తాయి!
