అప్పట్లో ఒక్కడే ఎమ్మెల్యే... అసెంబ్లీని గడగడలాడించలేదా?

ప్రజాస్వామ్య పవిత్ర మందిరంగా పరిగణించే ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్షం తన బాధ్యతలను నిర్వహించడం లేదు. వైఎస్ఆర్‌సీపీ ఎమ్మెల్యేలు అసెంబ్లీ సమావేశాలకు హాజరు కాలేదు. ఇది కేవలం కక్ష సాధింపు రాజకీయాలకు బలి అవుతున్నారని కాదు, ప్రజాస్వామ్యంపైనే వారు కక్ష సాధిస్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది. రాజ్యాంగంపై చేసిన ప్రమాణం, ప్రజల సేవ చేస్తానని ఇచ్చిన మాట ఏమైంది? గతంలో ఒక పార్టీ నుంచి ఒక్క ఎమ్మెల్యే ఉన్నా అసెంబ్లీలో ధైర్యంగా గొంతు ఎత్తి, ప్రభుత్వాన్ని గడగడలాడించేవారు. స్వతంత్రులు సైతం తమ వాణి వినిపించి చరిత్ర సృష్టించారు. కానీ ఈరోజు పరిమిత సంఖ్యలో ఎమ్మెల్యేలున్నా వైఎస్ఆర్‌సీపీ నాయకులు సభను బహిష్కరించడం ద్వారా ప్రజాస్వామ్యాన్ని అపహాస్యం చేస్తున్నారని చెప్పొచ్చు. ఇది ప్రజల ప్రాతినిధ్యానికి చేసిన ద్రోహం కాదా?

వైఎస్సార్ సీపీ నుంచి గెలిచిన వారిలో వై.ఎస్. జగన్‌మోహన్ రెడ్డి (పులివెందుల), రేగం మత్స్యలింగం (అరకు వ్యాలీ ST), ఎం. విశ్వేశ్వర రాజు (పాడేరు ST), బి. శివ ప్రసాద్ రెడ్డి (దర్శి), దాసరి సుధ (బద్వేల్), ఎ. అమర్నాథ్ రెడ్డి (రాజంపేట), వై. బాలనాగి రెడ్డి (మంత్రాలయం), బి. విరూపాక్షి (ఆలూరు), పి. ద్వారకనాథ రెడ్డి (తంబళ్లపల్లి), పెద్దిరెడ్డి రామచంద్రా రెడ్డి (పుంగనూరు)లు ఉన్నారు. వీరిలో నలుగురు కొత్తగా ఎమ్మెల్యేలుగా ఎన్నికైన వారు.

రాజ్యాంగ విధులకు కట్టుబడి ఉన్నారా?

ఎమ్మెల్యేలుగా గెలిచిన తర్వాత వారు రాజ్యాంగ విధులకు కట్టుబడి ఉంటానని ప్రమాణం చేశారు. అసెంబ్లీకి వెళ్లకపోవడం రాజ్యాంగంలో ఎక్కడ ఉంది? ప్రతిపక్ష హోదా తప్పకుండా 11 సీట్లకు కూడా ఇవ్వాలని ఏ నియమం చెప్పింది? అలాంటప్పుడు ఈ వితండ వాదం ఎందుకు? తమకు లీడర్ ఆఫ్ అపోజిషన్ స్థాయి ఇవ్వాలని కోర్టులో పిటీషన్ వేయడం ప్రజల్లో చర్చనీయాంశమైంది. కానీ ఆ కోర్టు తీర్పు వచ్చేదాకా ప్రజా సమస్యలు ఏమైపోవాలి?

ప్రజలు 11 మందిని గెలిపించారు. వారికి అసెంబ్లీలో మాట్లాడే అవకాశం వచ్చినా వెళ్లలేదు. ప్రతిపక్ష పార్టీకి తక్కువ సమయం వచ్చినా, పరిమిత సమయంలోనే నియోజకవర్గ సమస్యలు లేవనెత్తవచ్చు. మధ్యలో మైక్ కట్ అయినా రాష్ట్ర ప్రజలు చూస్తారు కదా! అలాంటప్పుడు ప్రజలు ఆలోచించరా? “మా ఎమ్మెల్యే ప్రజల సమస్యలు ప్రభుత్వం ముందు ఉంచాడు” అని ఎందుకు అనిపించుకోలేకపోయారు?

ఒక్కరుగా గెలిచిన వారు అసెంబ్లీలో అధికార పార్టీలను గడగడలాడించ లేదా?

ఆజ్మీరా గోవింద్ నాయక్

ఒక్కరుగా గెలిచిన వారు అసెంబ్లీని గడగడలాడించిన చరిత్ర ఉంది. కనీసం ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ చరిత్ర ఏమిటనేది కూడా ప్రస్తుత ఎమ్మెల్యేలు తెలుసుకున్నట్లు లేదు.

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఆజ్మీరా గోవింద్ నాయక్ ఖానాపూర్ (ఎస్టీ) నియోజకవర్గం నుంచి 1985లో స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా గెలిచారు. ఆ సమయంలో టీడీపీ భారీ మెజారిటీతో అధికారంలో ఉండగా, ఆయన ఒక్కరే స్వతంత్ర ఎమ్మెల్యేగా అసెంబ్లీలో నిలిచి తన వాణిని బలంగా వినిపించాడు. ఆయన లంబాడా (బంజారా) సమాజానికి చెందినవాడు. గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధి, సంక్షేమం కోసం ఒంటరిగా డిబేట్లు, ప్రసంగాలు చేసి ప్రజల సమస్యలను హైలైట్ చేశాడు. అసెంబ్లీలో ఒక్కడైనా అతని పట్టుదల ద్వారా గిరిజనుల హక్కులు, నిధులు, అభివృద్ధి పనులు వినిపించాయి. తర్వాత 1994లో టీడీపీ, 2004లో టీఆర్‌ఎస్ నుంచి గెలిచి మూడు సార్లు ఎమ్మెల్యే అయ్యాడు. తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో 16 మంది ఎమ్మెల్యేల్లో ఒకరిగా రాజీనామా చేసి కూడా తన వాణిని మరింత బలంగా నిలబెట్టాడు. నిరంతర ప్రయత్నాలు, ప్రసంగాలు ద్వారా ఒంటరి వాయిస్‌గా ముద్ర వేశాడు.

నర్రా రాఘవరెడ్డి

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభలో (1967 నుంచి 1990ల వరకు) సీపీఎం తరపున నకిరేకల్ నియోజకవర్గం నుంచి ఆరు సార్లు (1967, 1972, 1983, 1985, 1989, 1994 వంటి ఎన్నికల్లో) ఎమ్మెల్యేగా గెలిచిన దిగ్గజ నాయకుడు. నకిరేకల్‌ను "మినీ బెంగాల్"గా మార్చి సీపీఎంకు కంచుకోటగా నిలవడానికి ఆయనే ప్రధాన కారణం. అసెంబ్లీలో ఆయన తన వాణిని బలంగా, ఆదర్శవంతంగా, ప్రజల మనిషిగా వినిపించారు. ఆయన ప్రసంగాలు సాధారణంగా సామెతలు, స్థానిక జానపద భాష, బుర్రకథలు, పాటలు, సరదా కథలతో నిండి ఉండేవి. సమయానికి, సందర్భానికి తగినట్టు సామెతలు చెప్పి అందరినీ ఆకర్షించేవారు. ఇది ఆయన ప్రసంగాలను ఆసక్తికరంగా, సులభంగా అర్థమయ్యేలా చేసేది. అన్ని పార్టీల ఎమ్మెల్యేలు కూడా ఆయన ప్రసంగాలను శ్రద్ధగా వినేవారని చరిత్రలో పేర్కొన్నారు.

ప్రభుత్వ విధానాలు, భూసంస్కరణలు, కార్మికుల హక్కులు, రైతుల సమస్యలు, గ్రామీణ అభివృద్ధి లోపాలు, అసమానతలు తీవ్రంగా ఎత్తి చూపేవారు. పాలకులను ఎదుర్కొని, ఆధారాలతో వాదించేవారు. ఒక్క సీపీఎం ఎమ్మెల్యేగా (లేదా చిన్న సంఖ్యలో ఉన్నప్పుడు) కూడా ఒంటరిగా నిలబడి ప్రజల సమస్యలను బలంగా వినిపించేవారు. డాంబికం, అహంకారం లేకుండా సాధారణ జీవితం గడిపేవారు. ఇది ఆయన మాటలకు బరువు ఇచ్చేది. తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం నాటి నుంచి (బుర్రకథల ద్వారా ప్రజలను జాగృతం చేసినవారు) అసెంబ్లీ వరకు నిరంతరం పోరాడారు.

ఆయన ప్రసంగాలు హాస్యం, విమర్శ, ఆదర్శాల మిశ్రమంగా ఉండటంతో అసెంబ్లీలో గౌరవం పొందేవి. ప్రభుత్వాన్ని ఎదుర్కొన్నా, విపక్షాన్ని కూడా విమర్శించేవారు. ఎవరినీ దయ చూపకుండా నిజం మాట్లాడేవారు.

వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య (1906–2003)

గుంటూరు జిల్లా సత్తెనపల్లి నియోజకవర్గం నుంచి స్వతంత్రంగా 1952లో, తరువాత కాంగ్రెస్ మద్దతుతో ఎమ్మెల్యేగా గెలిచిన మహానుభావుడు. ఆయన ‘పద్మభూషణ్’, కళాప్రపూర్ణ, 'ఆంధ్ర గాంధీ' అనే బిరుదులు పొందిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. గాంధేయవాది. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీలో (మద్రాసు రాష్ట్ర శాసనసభ నుంచి ఆంధ్ర రాష్ట్ర అసెంబ్లీ వరకు 1952, 1955, 1962, 1972 వంటి ఎన్నికల్లో గెలిచి సత్తెనపల్లె కు ప్రాతినిధ్యం వహించారు. ఆయన తన వాణిని ఒక్కడుగా, నిర్భయంగా, సత్యవంతంగా వినిపించారు. ఆయన ప్రసంగాలు ప్రవర్తన గుర్తింపు పొందాయి.

ఆయన ఎప్పుడూ సాదా ఖద్దరు దుస్తులు, భుజంపై గుడ్డ సంచి, నిరాడంబర జీవనం. అసెంబ్లీలో కూడా డాంబికం లేకుండా, సరళంగా మాట్లాడేవారు. ఆయన మాటలకు బరువు ఇచ్చేది ఆయన జీవిత ఆదర్శాలే. భ్రష్టాచారం, అసమానతలు, ప్రజల బాధలు ఎత్తిచూపేవారు.

భూసంస్కరణలు, రైతుల హక్కులు, గ్రామీణ అభివృద్ధి, పేదల సంక్షేమం, అధికార దుర్వినియోగాలు తీవ్రంగా విమర్శించేవారు. స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా గెలిచినా (లేదా చిన్న సంఖ్యలో ఉన్నప్పుడు) ప్రభుత్వాన్ని ఎదుర్కొని, ఆధారాలతో వాదించేవారు. ఒంటరిగా నిలబడినా భయపడకుండా నిజం మాట్లాడేవారు.

ఆయన ప్రసంగాలు హాస్యం లేకుండా సత్యవంతమైనవి, నైతిక బలంతో కూడినవి. 2014లో డిప్యూటీ స్పీకర్ మండలి బుద్ధప్రసాద్ కూడా కొత్త ఎమ్మెల్యేలకు "వావిలాల గారి ప్రసంగాలు చదవండి" అని సలహా ఇచ్చారు. ఇది ఆయన అసెంబ్లీలో వినిపించిన వాణి ఎంత గొప్పదో చూపిస్తుంది.

చెన్నమనేని రాజేశ్వరరావు (1923–2016)

సీపీఐ నుంచి సిరిసిల్ల (కరీంనగర్ జిల్లా) నియోజకవర్గం నుంచి (మొదటి సారి 1957లో చొప్పదండి నుంచి పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ తరపున) ఆరు సార్లు ఎమ్మెల్యేగా గెలిచిన తెలంగాణ సాయుధ పోరాట యోధుడు. స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. సీపీఐ జాతీయ కౌన్సిల్ సభ్యుడు. 1967, 1978, 1985లో సీపీఐ లెజిస్లేచర్ పార్టీ ‘ఫ్లోర్ లీడర్’‌గా పనిచేశారు. తర్వాత 1999లో టీడీపీలో చేరి 2004లో కూడా గెలిచారు.

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీలో (ముప్పై సంవత్సరాలు ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా) ఆయన తన వాణిని "ప్రజా వాణి"గా, ధైర్యవంతంగా, నిర్మాణాత్మకంగా వినిపించారు. ఆయన అసెంబ్లీ ప్రసంగాల సంకలనం "శాసనసభలో మూడు దశాబ్దాల ప్రజా వాణి చెన్నమనేని" అనే పుస్తకంగా వెలువడింది (చెన్నమనేని రాజేశ్వరరావు & లలితా దేవి ఫౌండేషన్). 2025లో తెలంగాణ అసెంబ్లీ స్పీకర్ గద్దం ప్రసాద్ కుమార్ కొత్త ఎమ్మెల్యేలందరూ ఈ పుస్తకం తప్పక చదవాలని సూచించారు. "శాసనసభను నిజమైన ప్రజల వాణిగా తీర్చిదిద్దాలనుకునే ప్రతి నాయకుడికి ఇది మంచి పాఠాలు ఇస్తుంది" అని చెప్పారు!

ప్రభుత్వ విధానాలను తీవ్రంగా విమర్శించేవారు కానీ సమస్యలకు వాస్తవిక, నిర్మాణాత్మక పరిష్కారాలు సూచించేవారు. భూసంస్కరణలు, కౌలుదారుల హక్కులు, రైతుల సమస్యలు, పేదలు-బలహీనవర్గాల అభ్యున్నతి, గ్రామీణ విద్యుత్ సరఫరా, సాగునీటి (ముఖ్యంగా సిరిసిల్ల కరువు ప్రాంతానికి గోదావరి ఎత్తిపోతల పథకాలు – 1957 నుంచే అసెంబ్లీలో డిమాండ్ చేశారు) వంటి అంశాలపై లోతైన విశ్లేషణ చేసేవారు.

1944లో ‘భగవద్గీతపై భౌతిక దృష్టి’ ప్రసంగం సరోజిని నాయుడి ప్రశంసలు అందుకుంది. అసెంబ్లీలో కూడా ఆ మాటలు ఆలోచింపజేసేవి. పాలకులను కదిలించేవి.

పూల సుబ్బయ్య (1929–1988)

సీపీఐ నాయకుడు. మార్కాపురం నియోజకవర్గం నుంచి 1978 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఎమ్మెల్యేగా గెలిచిన ప్రముఖుడు. ఆయన న్యాయవాది. కంభం ప్రాంత నాయకుడు. తర్వాత మార్కాపురంలో స్థిరపడ్డారు. ఆయన సేవలకు గుర్తింపుగా ‘వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు నాటి సీఎం డాక్టర్ వైఎస్ రాజశేఖర్ రెడ్డి "పూల సుబ్బయ్య ప్రాజెక్ట్" అని పేరు పెట్టారు. నాటి ప్రకాశం జిల్లాలోని ఈ ప్రాజెక్టు (నేడు మార్కాపురం జిల్లా) ఆయన పట్టుదలతో అసెంబ్లీలో బలంగా డిమాండ్ చేసి సాధించారు.

ప్రకాశం జిల్లా ప్రాంతాలు కరువు, నీటి కొరతతో బాధపడేవి. ఆయన అసెంబ్లీలో వెలిగొండ ప్రాజెక్టును (కృష్ణా నది నుంచి నీటిని ఎత్తిపోసే పథకం) తీవ్రంగా లేవనెత్తి, ప్రభుత్వాన్ని ఒత్తిడి చేశారు. ఆయన పట్టుదల వల్లే ప్రాజెక్టు పురోగతి సాధ్యమైంది.

సీపీఐ ఎమ్మెల్యేగా (అసెంబ్లీలో చిన్న సంఖ్యలో ఉన్నప్పుడు) ఒంటరిగా నిలబడి భూసంస్కరణలు, కౌలుదారుల హక్కులు, గ్రామీణ పేదల సంక్షేమం, అసమానతలు, భ్రష్టాచారం వంటి అంశాలను ఆధారాలతో ఎత్తి చూపేవారు. ప్రభుత్వ ప్రజా వ్యతిరేక విధానాలను తీవ్రంగా విమర్శించేవారు. అలాగే సమస్యలకు వాస్తవిక పరిష్కారాలు సూచించేవారు.

ఆయన ప్రసంగాలు హాస్యం లేకుండా, సత్యవంతంగా, ప్రజల భాషలో ఉండేవి. న్యాయవాది నేపథ్యం వల్ల ఆధారాలు, లాజిక్‌తో మాట్లాడేవారు. అసెంబ్లీలో ఆయన మాటలకు గౌరవం ఉండేది. పార్టీ వైరుధ్యాలు ఉన్నా "ప్రజల మనిషి"గా గుర్తింపు పొందారు.

ఆయన 1988లో మరణించిన తర్వాత కూడా మార్కాపురం ప్రాంతంలో "పూల సుబ్బయ్య కాలనీ" వంటి పేర్లు, వెలిగొండ ప్రాజెక్టు పేరు ఆయన స్మృతిని నిలుపుతున్నాయి.

పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య (1913–1985)

గన్నవరం (కృష్ణా జిల్లా) నుంచి 1955–1967 వరకు ఎమ్మెల్యేగా గెలిచారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభలో మొదటి ప్రతిపక్ష నాయకుడు (Leader of Opposition)గా 1957–1962 మధ్య పనిచేశారు.

భూసంస్కరణలు, రైతుల హక్కులు, కార్మికుల సమస్యలు, గ్రామీణ అసమానతలు, ప్రభుత్వ విధానాల లోపాలు తీవ్రంగా ఎత్తిచూపేవారు. తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం నేపథ్యంతో వచ్చిన ఆయన ప్రసంగాలు సంఖ్యలు, లెక్కలు, వాస్తవాలతో నిండి ఉండేవి. ఎవరూ సులభంగా ప్రశ్నించలేనంత బలంగా ఉండేవి.

ఆయన ప్రసంగాలు అసెంబ్లీలో గౌరవప్రదంగా గుర్తింపు పొందాయి. పార్టీ విభజన తర్వాత సీపీఐ(ఎం) మొదటి జనరల్ సెక్రటరీగా ఆయన శాసనసభ, పార్లమెంటు అనుభవం ప్రజల సమస్యలకు బలమైన వాణిగా మారింది. ఆయనను "కమ్యూనిస్టు గాంధీ" అని పిలిచేవారు. నిరాడంబరత, పట్టుదల, ప్రజా సాన్నిహిత్యం కలిగిన నాయకుడిగా ఖ్యాతి గాంచారు.

మద్దికయల ఓంకార్ (Maddikayala Omkar)

తెలంగాణ సాయుధ పోరాట యోధుడు, సీపీఎం తరపున ఎమ్మెల్యేగా గెలిచారు. ముఖ్యంగా 1960–70లలో ఆయన జన్మశతాబ్ది వేడుకలు హైదరాబాద్‌లో జరిగాయి.

తెలంగాణ రైతాంగ పోరాట నేపథ్యంతో వచ్చిన ఆయన ప్రసంగాలు గిరిజనులు, రైతుల హక్కులు, భూమి సమస్యలు, పోలీసు అత్యాచారాలు తీవ్రంగా ఎత్తిచూపేవి. సాయుధ పోరాట అనుభవంతో కమ్యూనిస్టు భావజాలంతో బలంగా మాట్లాడేవారు.

ఒంటరిగా లేదా చిన్న సంఖ్యలో ఉన్నప్పుడు కూడా ప్రభుత్వ విధానాలను ఎదుర్కొని, పీడిత వర్గాల సమస్యలు బలంగా అసెంబ్లీలో వినిపించేవారు. ఆయన వాణి హక్కుల కోసం నిరంతర పోరాటం, ఆధారాలతో వాదన.

తర్వాతి తరాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచారు. ఆయన జన్మశతాబ్ది సభల్లో సీపీఐ(ఎం), సీపీఐ(ఎం-ఎల్) నాయకులు ఆయనను "తెలంగాణ సాయుధ పోరాట యోధుడు"గా గౌరవించారు.

ముప్పవరపు వెంకయ్య నాయుడు

భారతదేశ మాజీ ఉపరాష్ట్రపతి (2017–2022), మాజీ కేంద్ర మంత్రి, బీజేపీ సీనియర్ నాయకుడు. ఆయన రాజకీయ ప్రస్థానం ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నుంచే మొదలైంది. ఉదయగిరి (నెల్లూరు జిల్లా) నియోజకవర్గం నుంచి 1978, 1983 ఎన్నికల్లో ఎమ్మెల్యేగా గెలిచారు. (ఆ సమయంలో జనసంఘ్/బీజేపీ తరపున).

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీలో (1978–1985 కాలంలో) ఆయన తన వాణిని ఆకర్షణీయంగా, హాస్యాస్పదంగా, పంచ్‌లైన్లతో, బలమైన వాగ్ధాటితో వినిపించారు. ఆయన అసెంబ్లీలోని ప్రసంగాలు, డిబేట్లు ఆయన రాజకీయ కెరీర్‌కు బలమైన ఆధారం అయ్యాయి.

పంచ్‌లైన్లు, సరదా జోకులు, స్థానిక భాషా ఉపమానాలు, సామెతలతో నిండి ఉండేవి. ఇది అసెంబ్లీలో ఆయనను ఆకర్షణీయ నాయకుడిగా మార్చింది. విపక్షంలో ఉన్నప్పుడు కూడా ప్రభుత్వాన్ని తీవ్రంగా విమర్శిస్తూ, హాస్యంతో సమతుల్యం చేసేవారు. ఆయన మాటలు ఎమ్మెల్యేలు, ప్రజలను ఆకట్టుకునేవి, నవ్వించేవి కానీ సమస్యలను గట్టిగా ఎత్తిచూపేవి.

రైతు బిడ్డగా (నెల్లూరు గ్రామీణ నేపథ్యం) గ్రామీణ అభివృద్ధి, రైతుల సమస్యలు, నీటి సమస్యలు, భూమి, పేదల సంక్షేమం, భ్రష్టాచారం వంటి అంశాలను ఆధారాలతో ఎత్తి చూపేవారు. బీజేపీ/జనసంఘ్ చిన్న పార్టీగా ఉన్నప్పుడు కూడా ఒంటరిగా నిలబడి ప్రభుత్వ విధానాలను ఎదుర్కునేవారు. ఇది ఆయనకు "వాగ్మి" అనే ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది.

విద్యార్థి దశలో ABVP, RSS నేపథ్యంతో వచ్చిన క్రమశిక్షణ, నైతిక విలువలు ఆయన ప్రసంగాలకు బలం ఇచ్చాయి. అసెంబ్లీలో ఆయన మాటలు సత్యవంతంగా, నిర్భయంగా ఉండేవి. తర్వాత లోక్‌సభ, రాజ్యసభ, ఉపరాష్ట్రపతి పాత్రల్లో కూడా ఈ స్టైల్ కొనసాగింది (ఉదా: పార్లమెంటులో హాస్యంతో విమర్శలు, తెలుగు భాషా గౌరవం పట్ల పట్టుదల).

ఆయన అసెంబ్లీ అనుభవం ఆయనను జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్లడంలో కీలకం. "వాగ్ధాటికి మారుపేరు" అని పిలుచుకునేలా చేసింది. ఆయన ప్రసంగాలు ఇప్పటికీ యువ నాయకులకు ఆదర్శంగా ఉంటాయి.

సూదిని జైపాల్ రెడ్డి (Sudini Jaipal Reddy, 1942–2019)

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభలో కల్వకుర్తి (మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా) నియోజకవర్గం నుంచి నాలుగు సార్లు (1969–1984) ఎమ్మెల్యేగా గెలిచిన దిగ్గజ నాయకుడు. ఆయన రాజకీయ ప్రస్థానం కాంగ్రెస్ నుంచి మొదలై, ఎమర్జెన్సీ సమయంలో రాజీనామా చేసి జనతా పార్టీ, జనతాదళ్ ద్వారా మళ్లీ కాంగ్రెస్‌లోకి వచ్చారు. ఆయనకు పోలియో వల్ల వైకల్యం ఉన్నప్పటికీ, అది ఆయన రాజకీయ ప్రయాణానికి అడ్డంకి కాలేదు.

అసెంబ్లీలో ఆయన ప్రసంగాలు బుద్ధిమంతమైనవి, ఆధారబద్ధమైనవి, తీక్షణ వ్యంగ్యంతో నిండి ఉండేవి. అసెంబ్లీలో ఆయన మాట్లాడితే అందరూ శ్రద్ధగా వినేవారు. "రాప్ట్ అటెన్షన్" (rapt attention) అని చరిత్రలో పేర్కొన్నారు. ఆయన మాటలు సమస్యలను గట్టిగా ఎత్తిచూపేవి కానీ హాస్యం, వ్యంగ్యంతో సమతుల్యం చేసేవారు. ఇది ఆయనను అసెంబ్లీలో "హర్డ్ టు ఇగ్నోర్" వాయిస్‌గా మార్చింది.

భూసంస్కరణలు, రైతుల హక్కులు, గ్రామీణ అభివృద్ధి, అసమానతలు, ప్రభుత్వ విధానాల లోపాలు తీవ్రంగా లేవనెత్తేవారు. ఎమర్జెన్సీ సమయంలో ఇందిరా గాంధీ విధానాలను వ్యతిరేకించి కాంగ్రెస్‌కు రాజీనామా చేసిన ధైర్యం ఆయనకు ఉంది. ఒంటరిగా (లేదా చిన్న పార్టీలో) ఉన్నప్పుడు కూడా ప్రభుత్వ సీట్లులో అలారం మోగించేవారు. ఆధారాలు, లాజిక్‌తో వాదించేవారు.

ఆయన ప్రసంగాలు సిద్ధాంతబద్ధమైనవి. రాజీ పడేవి కావు. ఆయన మాటలు "ఇన్సైసివ్" (తీక్షణమైనవి), వెల్-రీసెర్చ్డ్ (బాగా పరిశోధన చేసినవి). ప్లేటో, మిల్, లాస్కీ, రస్సెల్ వంటి గ్రేట్ థింకర్లను మెమరీ నుంచి కోట్ చేసి మాట్లాడేవారు. ఇది ఆయన వాణికి బలమైన గౌరవం ఇచ్చింది. పార్టీ వైరుధ్యాలు ఉన్నా అందరూ ఆయనను గౌరవించేవారు.

1969–1984 మధ్య కల్వకుర్తిలో ఆయన ఎమ్మెల్యేగా ఉన్నప్పుడు, చాలా సార్లు ప్రతిపక్షంలో లేదా చిన్న గ్రూప్‌లో ఉండేవారు. అయినా అసెంబ్లీని "ప్రజల వాణిగా" మార్చడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆయన అసెంబ్లీ అనుభవమే తర్వాత పార్లమెంటులో (5 సార్లు ఎంపీ, ఉత్తమ పార్లమెంటేరియన్) ఆయనకు బలమైన ఆధారం అయింది.

వీరంతా రాజకీయాలను పక్కన పెట్టి ప్రజా సమస్యలను లేవనెత్తారు.

అటువంటిది వైఎస్సార్‌సీపీ ఎమ్మెల్యేలు అసెంబ్లీకి వెళ్లకపోతే... వారిని గెలిపించిన ప్రజలకు ఇది అవమానం కాదా? రాజకీయాలు వేరు, ప్రజా సమస్యలు వేరు కదా? ప్రజా సమస్యలకు రాజకీయాలు ముడిపెట్టి అసెంబ్లీకి దూరంగా ఉండటం ఏమిటి?

నీరుగారిన కొత్త ఎమ్మెల్యేల ఉత్సాహం

పులివెందుల “పులి సింగిల్‌గానే వస్తుంది” అని కార్యకర్తలు, నాయకులు వైఎస్ జగన్ గురించి చెప్పుకుంటున్నారు. వారు అసెంబ్లీకి రాకుండా ఉండటాన్ని ఎలా భావించాలి? పైగా కొత్తగా ఎన్నికైన నలుగురు ఎమ్మెల్యేల్లో ఉత్సాహం ఉంటుంది. అరకు వ్యాలీ నుంచి రేగం మత్స్యలింగం (ఎస్టీ), పాడేరు నుంచి ఎం. విశ్వేశ్వర రాజు (ఎస్టీ), ఆలూరు నుంచి బి. విరూపాక్షి, యర్రగొండపాలెం నుంచి తాటిపర్తి చంద్రశేఖర్ (ఎస్సీ) ఈ నలుగురు మొదటిసారి ఎమ్మెల్యేలుగా గెలిచారు. సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాల నుంచి వచ్చిన వారి గళం అసెంబ్లీలో వినపడాల్సిన అవసరం ఉంది కదా? వారికి తెలిసినంతగా వారి సామాజికవర్గ సమస్యలు వేరే వారికి తెలియక పోవచ్చు. కానీ పార్టీ శాసనంతో వారి నోరు మూసేశారు? ఎందుకు ఇలా?

ప్రజా సమస్యల పరిష్కార వేదిక అసెంబ్లీని వదిలేసి ప్రెస్ మీట్లు పెట్టి విమర్శలు చేస్తే సరిపోతుందా? ఇదేనా జవాబుదారీతనం? వీటన్నింటికీ సమాధానం చెప్పాల్సిన బాధ్యత వైఎస్సార్‌సీపీ, ఆ పార్టీ అధినేత వైఎస్ జగన్ మీద ఉందనేది ప్రజల మాట.

రాజకీయ విశ్లేషకుల అభిప్రాయాలు

ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ జీవీఆర్ శాస్త్రి (Prof Dr GVR Shastri)

ప్రముఖ రాజకీయ విశ్లేషకుడు శాస్త్రి ఈ బహిష్కరణపై విమర్శలు చేశారు. జగన్ మోహన్ రెడ్డి ప్రెస్ మీట్ సందర్భంగా ఆయన "అసెంబ్లీ బాయ్‌కాట్ చేయడం ద్వారా ప్రజల సమస్యలను పక్కన పెట్టి రాజకీయ వ్యూహాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు" అని ఘాటుగా వ్యాఖ్యానించారు. ఇది పార్టీకి, ప్రజలకు హానికరమని, జగన్ నిర్ణయాలు పార్టీని బలహీనపరుస్తున్నాయని ఆయన అభిప్రాయం వ్యక్తం చేశారు.

అడుసుమల్లి శ్రీనివాస రావు (Analyst Srinivasa Rao)

ప్రముఖ రాజకీయ విశ్లేషకుడు శ్రీనివాస రావు జగన్ వాకౌట్, బహిష్కరణ సందర్భంగా "అసెంబ్లీకి రాకపోవడం ద్వారా వైఎస్సార్‌సీపీ ప్రజా సమస్యలను లేవనెత్తే అవకాశాన్ని కోల్పోతోంది" అని విమర్శించారు. ఇది రాజకీయంగా తప్పు నిర్ణయమని, ప్రజలు ఎన్నిక చేసిన ప్రతినిధులు సభలో ఉండి పోరాడాలని స్పష్టం చేశారు.

ఏపీసీసీ అధ్యక్షురాలు వైఎస్ షర్మిల అభిప్రాయం

వైఎస్సార్‌సీపీ ఎమ్మెల్యేలు అసెంబ్లీ సమావేశాలకు హాజరు కాకుండా బహిష్కరణ (బాయ్‌కాట్) చేస్తున్న విషయంపై తీవ్రంగా విమర్శించారు. "జగన్ మోహన్ రెడ్డి, ఆయన ఎమ్మెల్యేలు లేదా వైఎస్సార్‌సీపీ నాయకులు అసెంబ్లీకి వెళ్లే ధైర్యం లేకపోతే రాజీనామా చేయాలి. ప్రజలు వీరిని ఎన్నిక చేసింది సమస్యలు పరిష్కరించమని, ఇంట్లో కూర్చోవడానికి కాదు" అని పేర్కొన్నారు.

"అసెంబ్లీకి రాకపోవడం ప్రజలకు ద్రోహం. బడ్జెట్ సెషన్‌లో కూడా హాజరు కాలేదు. ఇది ప్రజాస్వామ్యానికి వ్యతిరేకం" అని విమర్శించారు.

"LoP స్థాయి ఇవ్వకపోతే అసెంబ్లీకి రాకూడదనడం మూర్ఖత్వం, అహంకారం. అసెంబ్లీ అనేది ప్రజాస్వామ్య ఆలయం, అక్కడ ప్రజల సమస్యలు లేవనెత్తాలి. ఇలా బాయ్‌కాట్ చేస్తే ప్రజల మాండేట్‌కు అవమానం" అని ఆమె ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు.