ఏ ఘోర విపత్తుకో ఈ సంకేతం, వేసవి శిఖరంలో పిడుగులు, వడగండ్లు!

పిడుగులు, వడగండ్లు ఎందుకు వస్తున్నాయి? శాస్త్రీయ కారణాలు

వేసవి ఎండల్లో భూమి తీవ్రంగా వేడెక్కుతుంది. ఈ వేడి భూమి నుంచి గాలిని పైకి లేవనెత్తుతుంది (కన్వెక్షన్). బంగాళాఖాతం నుంచి వచ్చే తేమతో కూడిన గాలి ఈ వేడి గాలితో కలిస్తే శక్తివంతమైన క్యూములోనింబస్ మేఘాలు ఏర్పడతాయి. ఈ మేఘాల్లో గాలి ఉపరితలాలు (అప్‌డ్రాఫ్ట్స్) చాలా బలంగా ఉంటాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో గంటకు 50-60 కి.మీ. వేగంతో గాలి ఉంటుంది.

ఈ బలమైన ఉపరితలాలు సూపర్‌కూల్డ్ నీటి బొట్టులను ఫ్రీజింగ్ లెవల్ (సుమారు 0°C ఉష్ణోగ్రత) పైకి తీసుకెళ్లి, అక్కడ ఐస్ గడ్డలుగా మార్చేస్తాయి. ఈ గడ్డలు పైకి-కిందకు తిరిగి పెరిగి పెద్ద వడగండ్లుగా (1-2 సెం.మీ. లేదా అంతకంటే ఎక్కువ) నేలపై పడతాయి. ఇదే ‘ప్రీ-మాన్సూన్ థండర్‌స్టార్మ్ + హెయిల్‌స్టార్మ్’ మెకానిజం.

ప్రస్తుతం ఉత్తర భారతదేశం నుంచి వస్తున్న ‘వెస్టర్న్ డిస్టర్బెన్స్’ (పశ్చిమ ఆవర్తనాలు), బంగాళాఖాతం పైన ఉన్న ద్రోణి (ట్రఫ్)ల కారణంగా ఈ అస్థిరత (ఇన్‌స్టాబిలిటీ) మరింత పెరిగింది. ఇండియా మెటియారాలజికల్ డిపార్ట్‌మెంట్ (IMD) ప్రకారం ఏప్రిల్ 5 నుంచి 9 వరకు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, రాయలసీమలో ఇలాంటి థండర్‌స్టార్మ్‌లు, హెయిల్‌లు సాధ్యమే.

43°C నుంచి 50°C వరకు... హీట్‌వేవ్‌లు ఎందుకు ముందుగా... ఎందుకు తీవ్రంగా?

ఈ ఏడాది ఏప్రిల్‌లోనే మార్కాపురం, ప్రకాశం, తిరుపతి ప్రాంతాల్లో 43°C+ ఉష్ణోగ్రతలు నమోదవడం సాధారణం కాదు. IMD డేటా ప్రకారం గత కొన్ని సంవత్సరాల్లో హీట్‌వేవ్ రోజులు భారతదేశంలో 15 రెట్లు పెరిగాయి. 2025లో ఫిబ్రవరి నుంచే హీట్‌వేవ్‌లు మొదలైనట్లు రికార్డులు చెబుతున్నాయి.

వాతావరణ మార్పు కారణంగా...

భూమి ఉష్ణోగ్రత 1.5°C పెరగడం వల్ల వాతావరణం ఎక్కువ తేమను ఉంచగలుగుతోంది.

ఇది కన్వెక్షన్‌ను బలపరుస్తుంది. ఎక్కువ థండర్‌స్టార్మ్‌లు, హీట్‌వేవ్‌ల మధ్యలోనే వర్షాలు కురుస్తాయి.

ఉత్తర భారత్‌లో రికార్డు 50.5°C (రాజస్థాన్) వరకు చేరినట్లు గత సంవత్సరాలు చూశాం. మే నెలలో రాయలసీమ, తెలంగాణలో కూడా 45-48°C సాధారణమవుతోంది. 50°C అనేది అత్యంత తీవ్రమైన సందర్భాల్లో సాధ్యమే. ముఖ్యంగా ఎల్‌నినో/లా నినా ప్రభావాలు, గ్రీన్‌హౌస్ గ్యాస్‌ల పెరుగుదలతో వస్తాయి.

IMD సీజనల్ అవుట్‌లుక్ ప్రకారం ఏప్రిల్-జూన్‌లో రాజస్థాన్, గుజరాత్, ఆంధ్ర, తెలంగాణలో హీట్‌వేవ్ రోజులు సాధారణం కంటే ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.

ఇంతటి ప్రకృతి విపత్తు ఎందుకు?

ఇవన్నీ యాదృచ్ఛికం కాదు. శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నది ఒక్కటే ‘మానవ కార్యకలాపాల వల్ల వాతావరణ మార్పు’ జరుగుతోంది. ఫాసిల్ ఇంధనాలు, అడవుల నరికివేత, పట్టణీకరణ వల్ల గ్రీన్‌హౌస్ గ్యాస్‌లు పెరిగి, భూమి వేడెక్కుతోంది.

హీట్‌వేవ్‌లు ముందుగా, ఎక్కువ రోజులు, ఎక్కువ తీవ్రతతో వస్తున్నాయి.

అత్యంత తేమతో కూడిన వాతావరణం. బలమైన స్టార్మ్‌లు, హెయిల్.

2025లో భారతదేశంలో 331 రోజులు ఎక్స్‌ట్రీమ్ వెదర్ ఈవెంట్స్ నమోదయ్యాయి (CSE-డౌన్ టు ఎర్త్ రిపోర్ట్).

ఇది కేవలం ‘వేసవి’ సమస్య కాదు. పంటల నష్టం (వడగండ్లు), రైతుల ఆదాయం తగ్గడం, హీట్‌స్ట్రోక్‌లు, విద్యుత్ డిమాండ్ పెరగడం, నీటి కొరత... అన్నీ కలిసి ఆర్థిక, సామాజిక విపత్తుగా మారుతున్నాయి.

ప్రజలు ఏమి చేయాలి?

ప్రజలు ఉరుములు, పిడుగుల సమయంలో చెట్ల కింద నిలబడకపోవడం, ఎండలో బయటకు వెళ్లేటప్పుడు నీరు, ఓఆర్‌ఎస్ తీసుకోవడం, పశువులను రక్షించడం.

ప్రభుత్వం హీట్ యాక్షన్ ప్లాన్‌లను బలోపేతం చేయడం, వాతావరణ మార్పు అనుసరణ చర్యలు (అడవుల పెంపు, రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ).

దీర్ఘకాలికంగా కార్బన్ ఎమిషన్లు తగ్గించడం ఒక్కటే స్థిరమైన పరిష్కారం.

ఈ ఏప్రిల్‌లోని ‘మిక్స్ డ్ వెదర్’ భవిష్యత్‌ను చూపిస్తోంది. ఎండలు తీవ్రం, వర్షాలు హఠాత్తుగా, వడగండ్లు అసాధారణం కాకుండా సాధారణమవుతాయి. ప్రకృతి మనకు ఇస్తున్న హెచ్చరికను విస్మరించకపోతేనే మన భవిష్యత్ సురక్షితం.

రాష్ట్రంలో వాతావరణం మిశ్రమ స్వరూపం సాగుతోంది. బుధవారం (ఏప్రిల్ 8) కూడా మేఘాలు కమ్ముకున్న వాతావరణంతో పాటు పిడుగులతో కూడిన తేలికపాటి నుంచి మోస్తరు వర్షాలు కురుస్తాయని విపత్తుల నిర్వహణ సంస్థ ఎండీ ప్రఖర్ జైన్ తెలిపారు. మరోవైపు రాయలసీమ, కొన్ని దక్షిణ జిల్లాల్లో ఎండ తీవ్రత కొనసాగే సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. ప్రజలు అప్రమత్తంగా ఉండాలని ఆయన సూచించారు.

ఉపరితల ఆవర్తనం ప్రభావంతో మన్నార్ వరకు ద్రోణి విస్తరించి ఉందని ప్రఖర్ జైన్ వివరించారు. దీని ఫలితంగా బుధవారం శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, మన్యం, అల్లూరి, పోలవరం, విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి, కాకినాడ, కోనసీమ, తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి, ఏలూరు, కృష్ణా, ఎన్టీఆర్, గుంటూరు జిల్లాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో పిడుగులతో కూడిన తేలికపాటి నుంచి మోస్తరు వర్షాలు కురవడం జరగవచ్చన్నారు.

అలాగే బాపట్ల, పల్నాడు, మార్కాపురం, ప్రకాశం, నెల్లూరు, చిత్తూరు, తిరుపతి జిల్లాల్లో అక్కడక్కడా పిడుగులతో కూడిన తేలికపాటి వర్షాలు పడే అవకాశం ఉంది.

గురువారం (ఏప్రిల్ 9) వాతావరణం

శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, మన్యం, అల్లూరి, పోలవరం, విశాఖ, అనకాపల్లి, కాకినాడ, కోనసీమ, తూర్పు గోదావరి జిల్లాల్లో అక్కడక్కడా పిడుగులతో కూడిన తేలికపాటి నుంచి మోస్తరు వర్షాలు కురిసే సూచనలు ఉన్నాయి. పశ్చిమ గోదావరి, ఏలూరు, కృష్ణా, ఎన్టీఆర్, గుంటూరు, బాపట్ల, పల్నాడు, మార్కాపురం, చిత్తూరు, తిరుపతి జిల్లాల్లో కూడా అక్కడక్కడా తేలికపాటి వర్షాలు పడవచ్చు.

ఉరుములు, పిడుగులతో కూడిన వర్షం పడే సమయంలో పొలాల్లో పని చేసే రైతులు, పశువుల కాపరులు చెట్ల కింద నిలబడకూడదని హెచ్చరించారు.

కొనసాగుతున్న ఎండల తీవ్రత

ఈ సీజన్‌లో ఇప్పటి వరకు అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత మంగళవారం నమోదైందని, 155 మండలాల్లో ఉష్ణోగ్రత 40°C కంటే ఎక్కువగా రికార్డు అయిందని ప్రఖర్ జైన్ వెల్లడించారు. మంగళవారం నమోదైన గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రతలు.

మార్కాపురం (బోట్లగూడూరు) – 43.4°C

ప్రకాశం (కొప్పెరపాడు) – 43.2°C

తిరుపతి (వెంకటగిరి) – 43.1°C

చిత్తూరు (సింధురాజపురం), నెల్లూరు (నెల్లూరుపాలెం) – 42.6°C

పల్నాడు (పిడుగురాళ్ల) – 42.2°C

ఎన్టీఆర్ (చందాపురం), కడప (ఒంటిమిట్ట) – 41.9°C

నంద్యాల (బనగానపల్లె) – 41.2°C

అనంతపురం (తెరన్నపల్లి) – 41.1°C

ఎండ తీవ్రత, ఉక్కపోత నుంచి రక్షణ కోసం ప్రజలు తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలని విపత్తుల నిర్వహణ అధికారులు సూచించారు.