ఐఐటీ-కాన్పూర్లో పీహెచ్డీ విద్యార్థి బలవన్మరణం..
భారత పీహెచ్డీ వ్యవస్థలో నిశ్శబ్ద సంక్షోభానికి ప్రతీక
కాన్పూర్లోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (ఐఐటీ)లో ఒక పీహెచ్డీ విద్యార్థి ఆత్మహత్య దేశవ్యాప్తంగా కలకలం రేపింది. ఈ ఘటన తర్వాత విద్యార్థుల మానసిక ఆరోగ్యంపై సంస్థలు ఎంతవరకు శ్రద్ధ చూపుతున్నాయో తెలుసుకునేందుకు, భవిష్యత్తులో ఇలాంటి ఘటనలు జరగకుండా చర్యలు సూచించేందుకు కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (MoE) ముగ్గురు సభ్యులతో ఉన్నత స్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది.
ఇది ఒక్క ఐఐటీ కాన్పూర్లోనే జరిగిన సంఘటన కాదు. భారతదేశంలో ఉన్నత విద్యా సంస్థలన్నింటిలోనూ పీహెచ్డీ విద్యార్థులు రోజూ ఎదుర్కొంటున్న ఒత్తిడికి ఇది మరో ఉదాహరణ మాత్రమే అని వారు అంటున్నారు.
పీహెచ్డీ వ్యవస్థలో పెరుగుతున్న ఒత్తిడి..
ఐఐటీలు, కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రైవేట్ యూనివర్సిటీల్లో పీహెచ్డీ చేస్తున్న విద్యార్థుల సంఖ్య తక్కువగా ఉండటం వల్ల ఉన్న విద్యార్థులపై పని భారం ఎక్కువగా పడుతోంది. నిధుల అనిశ్చితి, కఠినమైన పని సంస్కృతి, చదువు కొనసాగించడానికి పూర్తిగా గైడ్పై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి – ఇవన్నీ కలిసి విద్యార్థులను తీవ్రమైన మానసిక ఒత్తిడికి గురి చేస్తున్నాయని వారు చెబుతున్నారు. ఫిర్యాదు చేయడానికి సరైన వ్యవస్థ లేకపోవడం వల్ల, సమస్యలు ఎదురైనా చాలామంది మౌనంగా భరించాల్సి వస్తోందని విద్యార్థులు వాపోతున్నారు.
పరిశోధనలూ ఇదే చెబుతున్నాయి..
ఈ విషయాన్ని పరిశోధనలూ నిర్ధారిస్తున్నాయి. 2022లో ప్రచురితమైన ఒక అధ్యయనంలో, పీహెచ్డీ విద్యార్థుల మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలకు ప్రధాన కారణం గైడ్ల పర్యవేక్షణ పద్ధతులేనని పరిశోధకులు తెలిపారు.
డిప్రెషన్, ఆందోళన, తీవ్రమైన ఒత్తిడి, ఆత్మహత్య ఆలోచనలు పీహెచ్డీ విద్యార్థుల్లో సాధారణమైపోతున్నాయని ఆ అధ్యయనం వెల్లడించింది. చాలామంది తమ పీహెచ్డీ ప్రయాణాన్ని మానసికంగా అలసిపోయే అనుభవంగా వర్ణించారు.
గైడ్లపై పూర్తి ఆధారపడటం...
పీహెచ్డీ విద్యార్థులు ప్రతి విషయంలోనూ తమ సూపర్వైజర్లపై ఆధారపడాల్సి వస్తోందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. పరిశోధన అంశం ఎంపిక నుంచి ఫెలోషిప్, థీసిస్ సమర్పణ వరకు ప్రతిదీ గైడ్ ఆమోదంతోనే ముందుకు సాగుతుంది. ఈ పరిస్థితి వల్ల గైడ్లకు ఎక్కువ అధికారం దక్కుతోందని, కొందరు ఆ అధికారాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్నారని ఆరోపణలు వినిపిస్తున్నాయి. సమస్య ఎదురైనా ఎవరికి చెప్పాలి, ఎలా ముందుకు వెళ్లాలి అన్న స్పష్టమైన మార్గం లేకపోవడం విద్యార్థుల దుస్థితిని పెంచుతోంది.
ఐఐటీ కాన్పూర్లో కూడా ఇదే పరిస్థితి ఉందని విద్యార్థులు అంటున్నారు. ఒక పీహెచ్డీ విద్యార్థి తన స్నేహితుడి థీసిస్ సమర్పణను గైడ్ పదేపదే వాయిదా వేసిన ఉదంతాన్ని వివరించాడు. ‘ప్రమాణాలకు సరిపోవడం లేదు’ అన్న కారణం తప్ప స్పష్టమైన సూచనలు ఇవ్వలేదని అతను చెప్పాడు.
జీతం లేకుండా పని..
ప్రయోగశాల ఆధారిత విభాగాల్లో రోజుకు 14–16 గంటలు పని చేయాల్సి వస్తోందని విద్యార్థులు చెబుతున్నారు. ఫెలోషిప్ గడువు పూర్తయినా, జీతం లేకుండానే అదే పని చేయాల్సి వస్తోందని వారు వాపోతున్నారు.
అంతేకాదు, కొందరు అధ్యాపకులు తమ వ్యక్తిగత పనులు చేయించుకుంటున్నారన్న ఆరోపణలూ ఉన్నాయి. కిరాణా సరుకులు తేవడం, పిల్లలను స్కూల్ నుంచి తీసుకురావడం, బంధువులను స్టేషన్ నుంచి తీసుకెళ్లడం వంటి పనులు చేయాల్సి వస్తోందని విద్యార్థులు చెబుతున్నారు.
జేఎన్యూ ఉదంతం..
జవహర్లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం (జేఎన్యూ)లో పీహెచ్డీ విద్యార్థి నాజర్ మొహమ్మద్ మొహైదీన్ అనుభవం ఈ వ్యవస్థలోని మరో కోణాన్ని చూపిస్తోంది. క్యాంపస్లో జరిగిన దాడి తర్వాత అతని గైడ్ మార్గనిర్దేశం చేయడానికి నిరాకరించారు. దీంతో అతని స్టైఫండ్ నిలిచిపోయింది, ల్యాబ్లోకి వెళ్లనివ్వలేదు. చివరికి పీహెచ్డీ కొనసాగించలేడని చెప్పారు. న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించి ఉపశమనం పొందినా, చివరకు అతను విదేశాలకు వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
అస్పష్ట నియమాలు, మహిళా విద్యార్థుల సమస్యలు..
కొన్ని యూనివర్సిటీల్లో పరిపాలనా నియమాలు స్పష్టంగా లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా మహిళా పీహెచ్డీ విద్యార్థులు ఎక్కువగా నష్టపోతున్నారని వారు చెబుతున్నారు. ప్రసూతి విరామం వంటి హక్కులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోని సందర్భాలు ఉన్నాయని ఆరోపణలు ఉన్నాయి.
గైడ్ మార్చాలనుకున్నా, అదే గైడ్ నుంచి అనుమతి పత్రం అవసరమవడం వల్ల ప్రక్రియ అక్కడే ఆగిపోతోందని విద్యార్థులు చెబుతున్నారు.
శిక్షలేమి సంస్కృతి..
పీహెచ్డీ విద్యార్థుల వేధింపులపై ఫిర్యాదులు వచ్చినా, వాటిని విచారించే కమిటీల్లో ఎక్కువగా అధ్యాపకులే ఉంటున్నారని ఆర్టీఐ కార్యకర్తలు చెబుతున్నారు. విద్యార్థుల ప్రాతినిధ్యం, బయటి నిపుణులు లేకపోవడం వల్ల న్యాయం జరగడం లేదన్న విమర్శలు ఉన్నాయి. వేధింపులు రుజువైనా, చాలా సందర్భాల్లో గైడ్లపై ఎలాంటి కఠిన చర్యలు తీసుకోవడం లేదని వారు ఆరోపిస్తున్నారు. ఈ శిక్షలేమి కారణంగానే చాలామంది విద్యార్థులు ఫిర్యాదు చేయడానికి భయపడుతున్నారని అంటున్నారు. పీహెచ్డీ విద్యార్థులను రక్షించాలంటే, గైడ్లపై స్పష్టమైన నిబంధనలు, న్యాయమైన ఫిర్యాదు వ్యవస్థ, పారదర్శక విచారణ తప్పనిసరి అని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
