5వేల్లోపు చోరీ కేసులు:పోలీసులకు హైకోర్టు వార్నింగ్..వైరలైన తీర్పు
మెజిస్ట్రేట్ అనుమతి లేకుండా FIR ఎలా వేస్తారని పోలీసుల తీరుపై ఉన్నత న్యాయస్థానం ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసింది.
చిన్నపాటి దొంగతనాలు లేదా రూ. 5వేల కంటే తక్కువ విలువైన ఆస్తి చోరీకి గురైనప్పుడు పోలీసులు నేరుగా ఎఫ్ఐఆర్ (FIR) నమోదు చేసి విచారణ జరపడం చట్టవిరుద్ధమని ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. రూ. 5వేల కంటే తక్కువ విలువైన కేసుల్లో చట్టం తెలియకుండా లేదా నిబంధనలకు విరుద్ధంగా వ్యవహరించే పోలీసుల తీరుపై ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు సంచలన తీర్పునిచ్చింది. రూ. 5వేల లోపు విలువైన ఆస్తి చోరీకి గురైనప్పుడు మెజిస్ట్రేట్ అనుమతి లేకుండా పోలీసులు నేరుగా దర్యాప్తు చేయడం, ఛార్జ్షీట్ దాఖలు చేయడం చట్టవిరుద్ధమని స్పష్టం చేస్తూ, వ్యవస్థలకు గట్టి వార్నింగ్ ఇచ్చింది. ఇలాంటి చర్యలు విచారణ ప్రక్రియను దుర్వినియోగం చేయడమేనని న్యాయమూర్తి జస్టిస్ వెంకట జ్యోతిర్మయి పేర్కొన్నారు. కొత్తగా అమల్లోకి వచ్చిన భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) సామాన్యులకు ఎలాంటి రక్షణ కల్పిస్తుందో వివరిస్తూ న్యాయస్థానం ఇచ్చిన ఈ రూలింగ్ ఇప్పుడు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశంగా మారింది.
ఏమిటీ కేసు?
కర్నూలు జిల్లా ఎమ్మిగనూరుకు చెందిన రషీదుల్లా అనే వ్యక్తి ట్రాక్టర్తో ఇసుక తరలిస్తుండగా పోలీసులు పట్టుకున్నారు. ఆ ఇసుక విలువ రూ. 1,500 అని తహసీల్దార్ నివేదిక ఇచ్చారు. పోలీసులు దీనిపై నేరుగా కేసు నమోదు చేసి కోర్టులో ఛార్జ్షీట్ దాఖలు చేశారు. దీనిని సవాలు చేస్తూ నిందితుడు హైకోర్టును ఆశ్రయించగా, కోర్టు సదరు కేసును కొట్టివేసింది.
బి.ఎన్.ఎస్ సెక్షన్ 303(2): చిన్న చోరీలకు ప్రత్యేక రక్షణ
భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) ప్రకారం, రూ. 5వేల కంటే తక్కువ విలువ కలిగిన ఆస్తిని మొదటిసారి చోరీ చేసిన సందర్భాల్లో సెక్షన్ 303(2) వర్తిస్తుంది. చట్టం దీనిని 'నాన్-కాగ్నిజబుల్' (Non-Cognizable) నేరంగా పరిగణించింది. అంటే, ఇటువంటి చిన్నపాటి నేరాల విషయంలో పోలీసులు స్వయంగా నిర్ణయం తీసుకునే అధికారం ఉండదు. మేజిస్ట్రేట్ నుంచి ముందస్తు అనుమతి లేకుండా నిందితులను అరెస్ట్ చేయడం కానీ, నేరుగా కేసు దర్యాప్తు ప్రారంభించడం కానీ చేయడానికి వీలుపడదు. సామాన్యులపై చిన్న చిన్న కారణాలతో అక్రమంగా కేసులు మోపి వేధించకుండా ఉండేందుకు ఈ సెక్షన్ ఒక కవచంలా పనిచేస్తుంది.
బి.ఎన్.ఎస్.ఎస్ సెక్షన్ 174: దర్యాప్తుకు మేజిస్ట్రేట్ అనుమతి తప్పనిసరి
ఏదైనా నేరం నాన్-కాగ్నిజబుల్ అని తేలినప్పుడు, భారతీయ నాగరిక్ సురక్ష సంహిత (BNSS) సెక్షన్ 174 ప్రకారం పోలీసులు ఒక నిర్దేశిత విధానాన్ని అనుసరించాల్సి ఉంటుంది. ఇటువంటి కేసుల్లో పోలీసులు నేరుగా ఎఫ్ఐఆర్ (FIR) నమోదు చేయడానికి బదులు, ముందుగా సంబంధిత మేజిస్ట్రేట్ దృష్టికి విషయాన్ని తీసుకెళ్లి, దర్యాప్తుకు అనుమతి కోరాలి. మేజిస్ట్రేట్ ఆదేశాలు జారీ చేసిన తర్వాతే పోలీసులు ముందుకు వెళ్లాల్సి ఉంటుంది. అలా కాకుండా, నిబంధనలకు విరుద్ధంగా యాంత్రికంగా ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు చేయడం చట్టపరంగా చెల్లదని, అది విచారణ ప్రక్రియను తప్పుదోవ పట్టించడమేనని హైకోర్టు ఈ తీర్పు ద్వారా స్పష్టం చేసింది.
చిన్న కేసుల్లో సామాన్యులకు భారీ ఉపశమనం
గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో చిన్నపాటి గొడవలు జరిగినప్పుడు లేదా అతి తక్కువ పరిమాణంలో ఇసుక తరలింపు వంటి ఘటనలు చోటుచేసుకున్నప్పుడు పోలీసులు వెంటనే కేసులు నమోదు చేయడం మనం చూస్తుంటాం. చాలా సందర్భాల్లో ఇలాంటి చిన్న అంశాల్లో కూడా కఠినమైన సెక్షన్లు ప్రయోగించి సామాన్యులను ఇబ్బందులకు గురిచేస్తుంటారు. అయితే, హైకోర్టు తాజా తీర్పు అక్రమంగా కేసులు పెట్టే పోలీసు వైఖరిపై సామాన్యులకు ఒక బలమైన న్యాయపరమైన రక్షణ కల్పించింది. ఇకపై రూ. 5వేల కంటే తక్కువ విలువైన ఆస్తికి సంబంధించిన కేసుల్లో పోలీసులు ఇష్టానుసారంగా వ్యవహరించడం కుదరదని ఈ తీర్పు తేల్చిచెప్పడం పౌర సమాజంలో పెద్ద ఊరటగా మారింది.
కొత్త చట్టాలపై అవగాహన కల్పించే దిక్సూచి
భారతదేశంలో 2024 నుంచి అమల్లోకి వచ్చిన భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS), భారతీయ నాగరిక్ సురక్ష సంహిత (BNSS) చట్టాలపై సామాన్య ప్రజలకే కాదు, చాలా మంది అధికారులకు కూడా ఇంకా పూర్తిస్థాయి అవగాహన లేదు. పాత చట్టాలకు, కొత్త చట్టాలకు మధ్య ఉన్న కీలకమైన మార్పులను ఈ తీర్పు స్పష్టంగా ఎత్తిచూపింది. ముఖ్యంగా నాన్-కాగ్నిజబుల్ నేరాల విషయంలో పోలీసులు అనుసరించాల్సిన విధానాలను, మేజిస్ట్రేట్ అనుమతి ప్రాధాన్యతను వివరించడం ద్వారా ఈ తీర్పు కొత్త చట్టాలపై ప్రజలకు ఒక పాఠంలా పనిచేస్తోంది. చట్టం తనను తాను ఎలా రక్షించుకుంటుందో సులభంగా అర్థం చేసుకునేలా ఈ తీర్పు దోహదపడటం విశేషం.
పోలీసుల వైఫల్యంపై న్యాయస్థానం ఆగ్రహం
చట్టాలను అమలు చేయాల్సిన పోలీసులే వాటిని సరిగ్గా అర్థం చేసుకోకుండా యాంత్రికంగా వ్యవహరించడాన్ని హైకోర్టు తీవ్రంగా పరిగణించింది. వాస్తవాలను క్షుణ్ణంగా పరిశీలించకుండా, కనీసం మేజిస్ట్రేట్ నుంచి అనుమతి కూడా తీసుకోకుండా ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు చేయడం అంటే విచారణ ప్రక్రియను దుర్వినియోగం చేయడమేనని న్యాయస్థానం అభిప్రాయపడింది. పోలీసుల విచారణా శైలిలో ఉన్న లోపాలను, చట్టపరమైన అవగాహన లేమిని ఈ తీర్పు ఎండగట్టింది. ఈ క్రమంలోనే బాధ్యతాయుతమైన పదవుల్లో ఉండి చట్టవిరుద్ధంగా వ్యవహరించే అధికారుల తీరు ఇప్పుడు సామాన్య ప్రజల్లో కూడా చర్చనీయాంశంగా మారింది.
