బాణాసంచా పేలుళ్లపై శివకాశి మోడల్ అధ్యయనం

కాకినాడ జిల్లాలోని వేట్లపాలెం గ్రామంలో ఫిబ్రవరి 28, 2026 జరిగిన భయంకరమైన బాణాసంచా యూనిట్ పేలుడు సంఘటనలో 21 మంది మరణించడం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాన్ని కలచివేసింది. సూర్యశ్రీ ఫైర్‌క్రాకర్స్ యూనిట్‌లో ఈ ప్రమాదం జరగడంతో 10 మంది తీవ్రంగా గాయపడ్డారు. చనిపోయిన వారిలో ఎక్కువ మంది మహిళలు. ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు ఈ సంఘటనను 'అత్యంత దురదృష్టకరమైనది'గా అభివర్ణించి, బాధిత కుటుంబాలకు రూ. 20 లక్షలు ఎక్స్‌గ్రేషియా ప్రకటించారు. నలుగురు అధికారులు (పెద్దాపురం ఆర్‌డీఓ, పెద్దాపురం డీఎస్‌పీ, జిల్లా లేబర్ ఆఫీసర్, ఫైర్ ఆఫీసర్) సస్పెన్షన్‌కు గురయ్యారు. ఇది రాష్ట్రంలో ఇటీవలి కాలంలో అతిపెద్ద బాణాసంచా ప్రమాదం. ఇంతకు ముందు 2014లో 11 మంది మరణించిన సంఘటనను మించిపోయింది.

ఈ ప్రమాదం రాష్ట్రంలో బాణాసంచా యూనిట్లలో సేఫ్టీ నార్మ్స్ లోపాలను మరోసారి ఎత్తిచూపింది. ఈ నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం తమిళనాడులోని శివకాశి మోడల్‌ను అధ్యయనం చేసి, సేఫ్టీ ప్రాక్టీసెస్ మెరుగుపరచాలని నిర్ణయించింది. లేబర్ మినిస్టర్ వాసమ్సెట్టి సుబాష్ గుంటూరు గవర్నమెంట్ హాస్పిటల్‌లో బాధితులను సందర్శించి ఈ ప్రకటన చేశారు. అధికారుల బృందం శివకాశికి బయలుదేరనుంది. ఇక్కడి జాగ్రత్తలు, ముందస్తు చర్యలను పరిశీలించి ఏపీలో అమలు చేయడమే లక్ష్యం.

శివకాశి భారతదేశ బాణాసంచా రాజధాని

తమిళనాడు విరుధునగర్ జిల్లాలోని శివకాశి భారతదేశంలో బాణాసంచా ఉత్పత్తి కేంద్రంగా పేరుగాంచింది. దేశంలో 70-90 శాతం బాణాసంచా ఇక్కడే తయారవుతుంది. 1070 రిజిస్టర్డ్ ఫ్యాక్టరీలు ఉండగా, 8 లక్షల మంది ప్రత్యక్ష, పరోక్షంగా ఉద్యోగాలు పొందుతున్నారు. వార్షిక టర్నోవర్ రూ. 20 బిలియన్ (సుమారు US$240 మిలియన్), దీపావళి సమయంలో మాత్రమే రూ. 6000-7000 కోట్లు సేల్స్ జరుగుతుంది. ఇక్కడి వేడి, పొడి వాతావరణం బాణాసంచా తయారీకి అనువైనది.

శివకాశిలో పేలుళ్లు నివారించడానికి కఠినమైన సేఫ్టీ చర్యలు అమలులో ఉన్నాయి. ఫ్యాక్టరీలు ఒకే అంతస్తు, బ్రేకవే వాల్స్, నాన్-కంబస్టిబుల్ మెటీరియల్స్‌తో నిర్మాణం. కెమికల్ మిక్సింగ్ సెపరేట్ షెడ్స్‌లో, కాటన్ దుస్తులు, యాంటి-స్టాటిక్ షూస్, ఎలక్ట్రిసిటీ నిషేధం. ఫ్యాక్టరీస్ యాక్ట్ 1948, ఎక్స్‌ప్లోసివ్స్ రూల్స్ 2008 ప్రకారం కెమికల్ హ్యాండ్లింగ్, ట్రాన్స్‌పోర్ట్, స్టోరేజ్‌లో జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారు. హ్యుమన్ ఎర్రర్ తగ్గించడానికి ట్రైనింగ్, ఆటోమేటిక్ సిస్టమ్స్, సేఫ్టీ ఆడిట్స్ ఉపయోగిస్తారు. అయినప్పటికీ 2022-2025 మధ్య 89 ప్రమాదాలు జరిగి 134 మంది మరణించారు.

ఏపీ ప్రభుత్వం శివకాశిని ఎందుకు ఎంపిక చేసింది?

వేట్లపాలెం గ్రామాన్ని ‘ఏపీ శివకాశి’గా పిలుస్తారు, ఎందుకంటే ఇది రాష్ట్రంలో బాణాసంచా హబ్. బ్రిటిష్ కాలం నుంచి ఇక్కడి ఈ సంప్రదాయం ఉంది. సమీప రాష్ట్రాలకు సరఫరా చేస్తుంది. శివకాశి భారతదేశంలో అతిపెద్ద ఉత్పత్తి కేంద్రం కావడం, దాని సేఫ్టీ మోడల్ అధ్యయనం చేసి ఏపీలో అమలు చేయడం ద్వారా ప్రమాదాలు తగ్గించవచ్చని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. ఇటీవల ప్రమాదాలు (వేట్లపాలెం రెండవ సంఘటన ఐదు నెలల్లోనే) సేఫ్టీ లోపాలను ఎత్తిచూపిన నేపథ్యంలో ఈ నిర్ణయం.

గత ఏడాదిలోనూ పేలుళ్లు

కూటమి ప్రభుత్వం 2024లో అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, వేట్లపాలెం సంఘటనకు ముందు బాణాసంచా పేలుళ్లు అక్టోబర్ 2025లో డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లాలోని కొమరిపాలెం గ్రామంలో జరిగింది. ఈ సంఘటనలో 7 మంది మరణించారు. మరికొందరు గాయపడ్డారు. సేఫ్టీ ఎస్‌ఓపీలు ఉల్లంఘనలు రెండు సంఘటనలకూ కారణమని అంచనా.