ప్రభల తీర్థం 11 శివ రూపాలు

ప్రభల తీర్థం అంటే ఏమిటి?

ప్రభల తీర్థం అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని డా. బిఆర్ అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లాలోని అంబాజీపేట మండలంలో జరిగే ఒక పురాతన శైవ ఉత్సవం. ఇది 11 పురాతన శైవ క్షేత్రాల (ఏకాదశ రుద్రులు) కలయికతో జరుగుతుంది. "ప్రభలు" అంటే పెద్ద ఎదురు తడికెలు, కర్రలతో తయారు చేసిన తడికలు. మరికొన్ని కాగితాలు, రంగులు, పూలు మొదలైనవాటితో అలంకరిస్తారు. ప్రభకు విద్యుత్ కాంతులు కూడా జోడిస్తారు. ఈ ప్రభలపై శివుని 11 రూపాల (ఏకాదశ రుద్రులు) ప్రతిరూపాలు ఉంచుతారు. సమీపంలోని 11 గ్రామాల (మోసలపల్లి, గంగలకుర్రు మొదలైనవి) నుంచి భక్తులు ఈ ప్రభలను వరి పొలాలు, కాలువలు దాటి జగన్నాథోటా అనే కొబ్బరి తోటకు తీసుకువచ్చి, అక్కడ ప్రదర్శనకు ఉంచుతారు. తరువాత కౌశికా నదిలో ఊరేగింపు నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవం సంక్రాంతి పండుగ సమయంలో జరుగుతుంది. ఏటా సుమారు 5 లక్షల మంది భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది. ఇది కేవలం మతపరమైనది మాత్రమే కాకుండా, సమాజ సాంస్కృతిక ఐక్యతను ప్రతిబింబించే ఒక సామూహిక ఉత్సవం.

మొసలపల్లి కి చెందిన మధుమానంత భొగేశ్వరుడు మిగతా గ్రామ రుద్రులకు ఆతిధ్యము ఇస్తారు. ఈ రుద్రుడు అన్ని ప్రభల కన్నా ముందే తోటకు చేరుకుని అందరు రుద్రులూ తిరిగి వెళ్లిన తరువాత వెళ్లడం ఆనవాయితీ. ఈ ఏకాదశ రుద్రులకు అధ్యక్షత వహించేది వ్యాఘ్రేశ్వారానికి చెందిన రుద్రుడు "శ్రీ వ్యాఘ్రేశ్వరుడు". ఈ వ్యాఘ్రేశ్వరుడు కి చెందిన ప్రభ తోటలోకి రాగానే మిగతా రుద్ర ప్రభలన్నింటినీ మర్యాద పూర్వకంగా ఒక్కసారి లేపి మళ్ళి కిందకు దించుతారు. ఈ 11 శివుళ్ళకు వ్యాఘ్రేశ్వరుడు అధిష్టానము.

కొలువు దీరిన ప్రభలు

కనుమ రోజు ఎందుకు జరుపుతారు?

సంక్రాంతి పండుగ మూడు రోజులు (భోగి, సంక్రాంతి, కనుమ) జరుగుతుంది. ప్రభల తీర్థం కనుమ రోజు (సంక్రాంతి తరువాతి రోజు) జరుగుతుంది. ఇది 17వ శతాబ్దంలోని ఒక పురాతన సంప్రదాయానికి సంబంధించినది. ఏకాదశ రుద్రులు (శివుని 11 రూపాలు - వీరేశ్వర స్వామి, చెన్న మల్లేశ్వర స్వామి, వ్యాఘ్రేశ్వర స్వామి మొదలైన వారు) జగన్నాథోటలో సమావేశమై, మానవాళి సుఖశాంతులు, ప్రపంచ శాంతి కోసం ఆశీర్వాదాలు అందించాయని చరిత్ర చెబుతోంది. ఈ దైవిక సమావేశం కనుమ రోజు జరిగిందని నమ్మకం. అందువల్ల ఈ రోజును ఎంపిక చేసి, ఏటా 11 గ్రామాల భక్తులు ప్రభల ఊరేగింపు నిర్వహిస్తారు. ఇది కేవలం ఆచారం మాత్రమే కాకుండా, శివుని ఏకత్వం, ఐక్యతను సూచించే ఒక ఆధ్యాత్మిక సందేశం. కనుమ రోజు సాధారణంగా పశువులకు అంకితం చేస్తారు. కానీ కోనసీమలో ఇది శైవ సంప్రదాయానికి ప్రతీకగా మారింది.

కౌశికా నది ఎక్కడ ఉంది?

కౌశికా నది (కౌశికా ఉపనది) ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని కోనసీమ ప్రాంతంలో ఉంది. ఇది గోదావరి నది కి ఉపనది. ఇది డెల్టా ప్రాంతంలో విస్తరించి ఉంది. పురాతన గ్రంథాలలో గోదావరి నదిని గౌతమి లేదా కౌశికి అని కూడా పిలుస్తారు. ఎందుకంటే ఇది ఋషి గౌతముడు (కౌశిక గోత్రం) ద్వారా వచ్చిందనే నమ్మకం. ప్రభల తీర్థంలో గంగలకుర్రు అగ్రహారం ప్రభలు ఈ నదిని దాటి వచ్చే దృశ్యం అత్యంత ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. కోనసీమ డెల్టా ప్రాంతం కొబ్బరి తోటలు, వరి పొలాలతో నిండి ఉండటం వల్ల, ఈ నది స్థానిక సంస్కృతికి, పర్యావరణానికి కీలకమైనది. కోనసీమ లోనిది గోదావరి శాఖ. ఈ నదిలో నుంచి ఏ మాత్రం తొట్రూ లేకుండా "హరా హరా" అంటూ తీసుకువచ్చే ఆ గ్రామస్తుల ధైర్యం చూడడానికి రెండు కళ్ళు చాలవు.

కౌశిక నది దాటుతున్న కోనసీమ ప్రభ (ఫైల్ ఫొటో)

ఎందుకు ఇంత గొప్ప పేరు వచ్చింది?

ప్రభల తీర్థం గొప్పతనం దాని చరిత్ర, ఆధ్యాత్మికత, సాంస్కృతిక ఐక్యతలో ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో పెద్దాపురం రాజ వంశీయుడు శ్రీ వత్సవాయి జగన్నాథ మహారాజు ఈ ఉత్సవాన్ని సందర్శించి, దాని వైభవాన్ని పెంచారు. అందువల్ల జగన్నాథోట అని పేరు వచ్చింది. ఇది ఏ ఆలయంతోనూ సంబంధం లేకుండా, ప్రకృతి మధ్యలో జరిగే ఒక ప్రత్యేక ఉత్సవం. ఏకాదశ రుద్రుల సమావేశం ప్రపంచ శాంతికి సంకేతం. ఇది సమాజంలో ఐక్యతను ప్రోత్సహిస్తుంది. ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ దీనిని ప్రశంసించారు. కేంద్ర పర్యాటక శాఖ దీనిని గుర్తించింది. ఇది యునెస్కో-స్థాయి వారసత్వానికి అర్హమైనదిగా చూడబడుతోంది. ఏటా లక్షలాది భక్తులు రావడం, స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రోత్సహించడం వల్ల దీని ప్రాధాన్యత మరింత పెరిగింది.

ప్రభలపై శివుని ఫొటోలు

ప్రభల తీర్థానికి రాష్ట్ర పండుగ హోదా

ఇటీవల పరిణామాలు ఈ ఉత్సవానికి కొత్త డైమెన్షన్‌ను ఇచ్చాయి. 2025 నవంబర్‌లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు ఈ ఉత్సవాన్ని రాష్ట్ర పండుగగా ప్రకటించడానికి సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించారు. పర్యాటక, సాంస్కృతిక మంత్రి కందుల దుర్గేష్, ఉప ముఖ్యమంత్రి కె పవన్ కళ్యాణ్‌లు ఈ ప్రతిపాదనను ముందుకు తెచ్చారు. ఈ హోదా ద్వారా ప్రభుత్వం ఉత్సవ నిర్వహణకు మరిన్ని నిధులు, సౌకర్యాలు కల్పిస్తుంది. భవిష్యత్ తరాలకు ఈ వారసత్వాన్ని భద్రపరచడం, మరింత సమర్థవంతమైన నిర్వహణ, అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పెంచడం లక్ష్యాలు. 2026 సంక్రాంతి (జనవరి 16, కనుమ) నుంచి ఇది రాష్ట్ర పండుగగా జరుగుతుంది. ఈ నిర్ణయం స్థానిక పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. ఆర్థిక అభివృద్ధిని తెస్తుంది. సంస్కృతి సంరక్షణలో ప్రభుత్వ పాత్రను బలోపేతం చేస్తుంది. ఆధునికీకరణ వల్ల పర్యావరణ సమస్యలు (నది కాలుష్యం మొదలైనవి) ఎదుర్కోవాల్సిన అవసరం ఉంది.

ప్రభల తీర్థం గురించి ఎక్స్ లో సీఎం చంద్రబాబు ఏమన్నారంటే...

సుమారు 400 ఏళ్లుగా కొనసాగుతున్న ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక వేడుక జగ్గన్న తోట ప్రభల తీర్థం అని ఏపీ సీఎం నారా చంద్రబాబు నాయుడు అన్నారు. ఏటా కనుమ రోజు జరిగే ఈ అతిపెద్ద పండుగలో 11 పురాతన శివాలయాల నుంచి వచ్చే ఏకాదశ రుద్రుల ప్రభలు ఒకే వేదికపై దర్శనమిస్తాయి. ఈ మేరకు చంద్రబాబు ‘ఎక్స్‌’లో పోస్ట్‌ చేశారు.

‘‘తరతరాలుగా ఈ సంప్రదాయాన్ని కాపాడుతూ వస్తున్న కోనసీమ ప్రజల భక్తి, విశ్వాసాలను గౌరవిస్తూ.. జగ్గన్న తోట ప్రభల తీర్థాన్ని రాష్ట్ర పండుగగా నిర్వహించేందుకు క్యాబినెట్‌లో నిర్ణయం తీసుకున్నాం. సుమారు 5 లక్షల మంది హాజరయ్యే ఈ ఉత్సవానికి అన్ని రకాలుగా ప్రభుత్వం సహకారం అందిస్తోంది. కోనసీమలో సాంస్కృతిక పర్యాటకం మరింత అభివృద్ధి చెందడానికి మంత్రివర్గ నిర్ణయం దోహదం చేస్తుంది’’ అని సీఎం పేర్కొన్నారు.

మొత్తంగా, ప్రభల తీర్థం తెలుగు సంస్కృతికి ఒక జీవంత ప్రతీకం. రాష్ట్ర పండుగ హోదా ద్వారా, ఇది మరింత వైభవంగా, భద్రంగా కొనసాగుతుంది. భక్తులు, పర్యాటకులు ఈ ఉత్సవాన్ని అనుభవించి, సంస్కృతిని సంరక్షించడంలో భాగస్వాములు కావాలి.