భక్తులంతా నిద్రావస్థలో ఉన్నారేమో, ఆదిభట్ల వారు వస్తున్నారు!

తెలుగు నేల గర్వించదగ్గ గొప్ప కళారూపం హరికథ. అటువంటి కథను వింటే ఆదిభట్ల వారి నోటి వెంటే వినాలి అంటుంటారు. భక్తిని, జ్ఞానాన్ని, సంగీత సాహిత్యాలను మేళవించి సామాన్య ప్రజలకు సైతం అర్థమయ్యేలా చెప్పే ఈ అద్భుత కళకు ప్రాణం పోసి, దానికి ఒక గౌరవప్రదమైన స్థానాన్ని కల్పించిన మహానుభావుడు మదజ్జాడ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు. జనవరి 2 ఆయన వర్థంతి, ఈ సందర్భంగా ఆ కళా తపస్వికి అక్షర నివాళి.

మదజ్జాడ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు 1864 ఆగష్టు 31న ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అప్పటి పార్వతీపురానికి ఆగ్నేయంగా ఉన్న సువర్ణముఖీ నదీ తీరాన అజ్జాడ గ్రామంలో జన్మించారు. ప్రస్తుతం విజయనగరం జిల్లాలో ఆ ఊరు ఉంది.

దాసు హిందూదేశాన అవతరించిన అపర శారదావతారం. ఆయన అసలు పేరు సూర్యనారాయణ. హరికథకుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాక ఆయన నారాయణదాసుగా ప్రఖ్యాతిగాంచారు. సంగీతం, సాహిత్యం, నృత్యాల మేళవింపుతో హరికథ ప్రక్రియని సృజించి ‘హరికథా పితామహ’ అనే బిరుదంతో ప్రఖ్యాతిగాంచారు. కవిత్వం, సంగీతం, నాట్యం అనే మూడు రంగాలలోనూ తనకున్న ప్రతిభను జోడించి నారాయణదాసు హరికథ అనే కళను అత్యున్నత శిఖరాలకు తీసుకొనిపోయారు. ఈ మూడింటి కలయికకూ భక్తి అనే భావం ప్రాణంగా హరికథలు రచన చేశారు. చెప్పారు, నేర్పారు. తెలుగునాటనే కాక ఇతర రాష్ట్రాలలో కూడా హరికథా ప్రదర్శనలిచ్చి ప్రజల మన్ననలను పొందిన కళాకారుడాయన.

నారాయణదాసు కేవలం కళాకారుడు మాత్రమే కాదు, అష్టభాషా కోవిదుడు. అష్టావధానాలు చేయగల మేధావి. సంగీతంలో 'పంచముఖి' వంటి క్లిష్టమైన తాళాలను ప్రదర్శించడంలో ఆయనకు ఆయనే సాటి. ఆయన రాసిన హరికథా ప్రబంధాలు నేటికీ కళాకారులకు మార్గదర్శకాలు. ఆయన స్వరపరిచిన కీర్తనలు, వర్ణనలు తెలుగు సాహితీ వనంలో వికసించిన అపురూప సుమాలు.

నారాయణదాసు హరికథను ఒక శాస్త్రీయ కళగా (Classical Art Form) మార్చడానికి వినూత్నమైన మార్పులు చేశారు. లయబద్ధమైన శైలి (Format Creation) ఆయన ప్రత్యేకత. హరికథలో గానం, కథనం, నృత్యం ఏ నిష్పత్తిలో ఉండాలో ఆయన ఒక నిర్దిష్టమైన పద్ధతిని రూపొందించారు. దీనినే 'నారాయణదాసు బాణి' అంటారు.

తెలుగులోనే కాకుండా సంస్కృతం, హిందీ, పర్షియన్ భాషల్లో సైతం ఆయనకు అపార ప్రవేశం ఉండేది. ఒమర్ ఖయ్యాం రాసిన 'రుబాయీలను' సంస్కృతంలోకి, తెలుగులోకి అనువదించి వాటిని హరికథా శైలిలో వినిపించి శ్రోతలను మంత్రముగ్ధులను చేసేవారు. హరికథకు ఫిడేల్, మృదంగం వంటి వాయిద్యాలను జత చేసి, ఆ ప్రదర్శనకు ఒక కచేరీ స్థాయి గౌరవాన్ని తీసుకువచ్చారు.

పురాణ గాథల ద్వారా భక్తిని, నైతిక విలువలను, సామాజిక బాధ్యతను ప్రజల్లో పెంపొందించారు.

ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రత్యక్ష శిష్యులు ఇప్పుడు లేకపోయినప్పటికీ, ఆయన స్థాపించిన బాణిని అనుసరిస్తూ ఈ కళను ముందుకు తీసుకెళ్తున్న ప్రముఖుల్లో అనేకమంది ఉన్నారు.

భాగవతారిణి ఉమా మహేశ్వరి: ఈమె నారాయణదాసు బాణిని ప్రపంచవ్యాప్తంగా చాటిచెప్పడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నారు. హరికథలో 'పద్మశ్రీ' అవార్డుకు నామినేట్ అయిన అతికొద్ది మందిలో ఈమె ఒకరు.

డి.ఎస్. దీక్షితులు: హరికథా కళాకారుడిగా, నటుడిగా పేరు పొందిన వీరు నారాయణదాసు సాహిత్య అంశాలపై ఎన్నో పరిశోధనలు చేశారు.

సింహాచలం శాస్త్రి: హరికథా రంగంలో విశేష సేవలందిస్తున్న ప్రముఖులలో వీరు ఒకరు.

బుర్రా శివరామకృష్ణ శర్మ: హరికథా సామ్రాజ్యంలో తనదైన ముద్ర వేస్తూ, యువతకు ఈ కళపై ఆసక్తి కలిగేలా కృషి చేస్తున్నారు.

మల్లాది సూరిబాబు: సంగీత విద్వాంసులైన వీరు కూడా హరికథా సంప్రదాయాన్ని గౌరవిస్తూ, ఆ బాణీలను కాపాడటంలో పాలుపంచుకుంటున్నారు.

ప్రస్తుతం తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం (TTD) ఆధ్వర్యంలోని 'శ్రీ వేంకటేశ్వర సంగీత నృత్య కళాశాల', విజయనగరం సంగీత కళాశాలలు ఈ 'నారాయణదాసు బాణి'ని నేటి తరానికి నేర్పిస్తూ ఆయన వారసత్వాన్ని సజీవంగా ఉంచుతున్నాయి.

ఒకప్పుడు పల్లెల్లో ప్రతి పండగకు, ఉత్సవానికి హరికథే ప్రధాన ఆకర్షణగా ఉండేది. కాలక్రమేణా ఆధునిక వినోద సాధనాల హోరులో ఈ అద్భుతమైన కళా రూపం క్రమంగా కనుమరుగవుతోంది. దీనిని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత మనపై ఉంది. భావితరాలకు హరికథలోని మెళకువలను నేర్పించే పాఠశాలలను ప్రోత్సహించాలి. ఆలయాల్లో, సాంస్కృతిక వేదికలపై హరికథా ప్రదర్శనలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.

ఈ కళను నమ్ముకున్న కళాకారులను ఆదుకోవడం పౌర సమాజంతో పాటు ప్రభుత్వాల బాధ్యతగా గుర్తించాలి.

ఆదిభట్ల నారాయణదాసు చూపిన మార్గంలో పయనిస్తూ, మన సంస్కృతీ సంప్రదాయాలకు ప్రతీకైన హరికథా కళను కాపాడుకోవడం ఆయనకు మనం ఇచ్చే నిజమైన నివాళి. ఆ కళా మాతృమూర్తిని, ఆ మహనీయుని స్మృతిని చిరస్థాయిగా నిలుపుదాం. అంతరించిపోతున్న ఈ అపురూప కళను నిలబెట్టడానికి మన వంతు కృషి చేద్దాం!