అక్షరం పుట్టిన గడ్డ.. ఆక్రందనల అడ్డా: లెబనాన్ దుస్థితికి కారణమేంటీ?

నాగరికతకు పుట్టిల్లు లెబనాన్. 4వేల ఏళ్ల చరిత్ర. ఎన్నో జాతులు, మతాల సంగమం. సమైక్యతా భావనకు అద్దం. ప్రపంచ వాణిజ్యానికి కేంద్రం. అటువంటి లెబనాన్ ఇవాళ రక్తమోడుతోంది. ఎందరెందర్నో శాసించిన చరిత్ర ఉన్న లెబనాన్ ఇవాళ రాజకీయ, ఆర్థిక సంక్షోభాల్లో విలవిల్లాడుతోంది."లేగదూడల కుమ్ములాట.. యజమానికి దండగ" అనే సామెతను తలపిస్తోంది. ఈవేళ పాకిస్తాన్ రాజధాని ఇస్లామాబాద్ లో జరిగే అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య శాంతిచర్చల్లో సెంట్రల్ పాయింట్ కానుంది. అసలు ఏమిటీ లెబనాన్, ఎందుకింత ప్రధానమైందీ, ఇరాన్ ఎందుకింత పట్టుబడుతోందీ, దీని ప్రత్యేకతలు ఏమిటో చూద్దాం.

4వేల చరిత్ర ఉన్న లెబనాన్ (Lebanon) పేరు చాలా ప్రాచీనమైనది. సెమిటిక్ (అరబ్బీ, హిబ్రూ వంటి ప్రాచీన భాషలు) మూల పదం "ల్బన్" (LBN) నుండి వచ్చింది. దీనికి రకరకాల అర్థాలు ఉన్నాయి. ఫోనీషియన్, హిబ్రూ భాషల్లో "లబాన్" అంటే తెలుపు. లెబనాన్‌లోని పర్వత శ్రేణులు ఏడాది పొడవునా మంచుతో కప్పి తెల్లగా కనిపిస్తాయి. అందుకే లెబనాన్ కు (తెల్లని పర్వతాల దేశం) అనే పేరు వచ్చింది.

ప్రపంచంలో అత్యంత పురాతన దేశాల పేర్లలో లెబనాన్ ఒకటి. దాదాపు 4,000 ఏళ్ల నాటి పురాణాల్లో, బైబిల్‌లో కూడా ఈ పేరు ప్రస్తావన ఉంది. లెబనాన్ అనగానే మనకు గుర్తుకు వచ్చేది అక్కడి 'సెడార్' (దేవదారు) వృక్షాలు. వీటిని పవిత్రమైనవిగా భావిస్తారు. లెబనాన్ జాతీయ జెండాపై కూడా ఈ చెట్టు గుర్తు ఉంటుంది. లెబనాన్ భౌగోళికంగా మధ్యధరా సముద్ర తీరాన ఉండటం వల్ల, శతాబ్దాలుగా వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రజలు ఇక్కడికి వలస వచ్చారు. దీనిని "సంస్కృతుల సంగమం" అని పిలుస్తారు.

లెబనాన్ ఆకర్షణీయమైన తీరప్రాంతం కావడంతో అనేక సామ్రాజ్యాలు దీనిని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. రోమన్లు, బైజాంటైన్లు ఇక్కడ ఎన్నో అద్భుతమైన దేవాలయాలను నిర్మించారు.

7వ శతాబ్దంలో ఇస్లాం వ్యాప్తి చెందింది. 1516 నుండి 1918 వరకు సుమారు 400 ఏళ్ల పాటు టర్కీకి చెందిన ఒట్టోమన్ రాజులు పాలించారు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం కూలిపోవడంతో, లెబనాన్ ఫ్రాన్స్ అధీనంలోకి వెళ్ళింది.

అలెగ్జాండర్ దండయాత్ర తర్వాత, రోమన్ సామ్రాజ్య పాలనలో ఐరోపా, పరిసర ప్రాంతాల నుండి ప్రజలు వచ్చారు. లెబనాన్ పర్వత ప్రాంతం కావడం వల్ల, వేధింపులకు గురైన అనేక సమూహాలు ఇక్కడికి వచ్చి తలదాచుకున్నాయి.

మార్నైట్స్ క్రైస్తవులు (Maronites): వీరు 5వ శతాబ్దంలో సిరియా ప్రాంతం నుండి వచ్చి లెబనాన్ పర్వతాల్లో స్థిరపడ్డారు.

ద్రూజ్ (Druze): వీరు 11వ శతాబ్దంలో ఈజిప్ట్, ఇతర ప్రాంతాల నుండి వచ్చారు.

ఆర్మేనియన్లు: 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో (1915 ప్రాంతంలో) ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలో జరిగిన దాడుల నుండి తప్పించుకోవడానికి లక్షలాది ఆర్మేనియన్లు లెబనాన్‌కు వలస వచ్చారు.

పాలస్తీనియన్లు: 1948లో ఇజ్రాయెల్ ఏర్పడిన సమయంలో జరిగిన యుద్ధం వల్ల వేలాది మంది పాలస్తీనా శరణార్థులు లెబనాన్‌కు చేరుకున్నారు.

సిరియన్లు: ఇటీవలి కాలంలో (2011 తర్వాత) సిరియాలో జరిగిన అంతర్యుద్ధం కారణంగా లక్షలాది మంది సిరియన్లు శరణార్థులుగా లెబనాన్‌లోకి ప్రవేశించారు.

కుర్దులు, అస్సిరియన్లు: ఇరాక్, టర్కీ వంటి పొరుగు దేశాల నుండి కూడా చిన్న చిన్న సమూహాలు ఇక్కడికి వలస వచ్చాయి.

లెబనాన్ జనాభాలో ఎక్కువ భాగం అరబ్ మూలాలు ఉన్నవారే అయినప్పటికీ, జన్యుపరంగా చూస్తే వీరు పురాతన ఫోనీషియన్లు, గ్రీకులు, వివిధ మధ్యప్రాచ్య తెగల మిశ్రమం. అందుకే లెబనాన్‌లో భాష, సంస్కృతి, ఆహారంలో ఎంతో వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది.

1943 నవంబర్ 22న లెబనాన్ స్వతంత్ర దేశంగా అవతరించింది. దేశంలోని వివిధ మతాల మధ్య శాంతి కోసం ఒక ఒప్పందం చేసుకున్నారు. దీని ప్రకారం అధ్యక్షుడు ఎప్పుడూ మారోనైట్ క్రిస్టియన్ అయి ఉండాలి. ప్రధానమంత్రి సున్నీ ముస్లిం అయి ఉండాలి. పార్లమెంటు స్పీకర్ షియా ముస్లిం అయి ఉండాలి.

లెబనాన్ రాజ్యాంగం (Constitution) లో ఈ పదవులు ఫలానా మతస్థులకే ఉండాలని స్పష్టంగా రాసి లేదు. కానీ, ఇదో పెద్దమనుషుల ఒప్పందం లాంటింది. రాజ్యాంగంలో లేకపోయినా గత 80 ఏళ్లుగా దీనిని ఓ పవిత్రమైన సంప్రదాయంగా పాటిస్తున్నారు.

ఇప్పుడు అధ్యక్షుడు క్రిస్టియనేనా?

ఇక్కడే అసలైన చిక్కు ఉంది. ప్రస్తుతానికి లెబనాన్‌కు అధ్యక్షుడు లేరు. 2022 అక్టోబర్ లో అప్పటి అధ్యక్షుడు మిచెల్ ఔన్ పదవీకాలం ముగిసింది. అప్పటి నుండి ఇప్పటి వరకు (2026 నాటికి కూడా) లెబనాన్ పార్లమెంటు కొత్త అధ్యక్షుడిని ఎన్నుకోలేకపోయింది.

అక్కడి రాజకీయ పార్టీల మధ్య (ముఖ్యంగా హిజ్బుల్లా మద్దతుదారులు, ప్రత్యర్థుల మధ్య) ఏకాభిప్రాయం కుదరకపోవడం వల్ల ఆ పదవి ఖాళీగా ఉంది.

ప్రస్తుతం దేశాన్ని ఎవరు నడుపుతున్నారు?

అధ్యక్షుడు లేకపోవడంతో, ప్రధానమంత్రి నజీబ్ మికాటి (సున్నీ ముస్లిం) నేతృత్వంలోని తాత్కాలిక ప్రభుత్వం పాలకు బాధ్యతలు చూస్తోంది. అయితే అధ్యక్షుడి సంతకం లేనిదే కొన్ని ముఖ్యమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం అక్కడ రాజ్యాంగపరంగా కష్టమవుతోంది.

లెబనాన్ అంతర్యుద్ధం..

ఒకప్పుడు "మధ్యప్రాచ్య ప్యారిస్" (Paris of the Middle East) అని పిలిచిన లెబనాన్, 15 ఏళ్ల పాటు సాగిన అంతర్యుద్ధంతో అతలాకుతలమైంది.

క్రైస్తవ, ముస్లిం వర్గాల మధ్య అధికార పోరు, దేశంలోకి వచ్చిన పాలస్తీనా శరణార్థుల (PLO) సమస్య ఈ యుద్ధానికి దారితీశాయి. ఇజ్రాయెల్, సిరియా దేశాలు కూడా ఈ యుద్ధంలో నేరుగా తలదూర్చాయి.

ఆధునిక కాలం, సవాళ్లు...

1980ల్లో ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమణకు వ్యతిరేకంగా షియా ముస్లింలతో 'హిజ్బుల్లా' ఏర్పడింది. బీరూట్ ఓడరేవులో జరిగిన భారీ పేలుడు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను కోలుకోలేని దెబ్బ తీసింది. ప్రస్తుతం లెబనాన్ చరిత్రలో ఎన్నడూ లేని విధంగా తీవ్రమైన ద్రవ్యోల్బణం, రాజకీయ అనిశ్చితిని ఎదుర్కొంటోంది.

లెబనాన్ లాంటి చిన్న దేశంలో ఇన్ని రకాల మతాలు, విదేశీ శక్తుల జోక్యం ఉండటం వల్లే అక్కడ రాజకీయ స్థిరత్వం ఉండటం లేదు.

ఫోనీషియన్లకు ముందు ఈజిప్షియన్లు హైరోగ్లిఫిక్స్ (Hieroglyphics) వాడేవారు. అంటే ఒక పదాన్ని చెప్పడానికి ఒక బొమ్మ గీసేవారు (ఉదాహరణకు: పక్షి, కన్ను, సూర్యుడు). కానీ ఫోనీషియన్లు అలా కాకుండా, ధ్వని (Sound) ఆధారంగా అక్షరాలను సృష్టించారు. ఉదాహరణకు: ఫోనీషియన్ భాషలో 'Aleph' అంటే ఎద్దు (Ox). దాని గుర్తును తలకిందులు చేస్తేనే నేటి 'A' వచ్చింది. అలాగే 'Beth' అంటే ఇల్లు (House). దాని నుండే నేటి 'B' వచ్చింది. ఈ 'Aleph', 'Beth' అనే రెండు అక్షరాల కలయిక నుండే "Alphabet" అనే పదం పుట్టింది. క్రీ.పూ. 1000 ప్రాంతంలో వీరు మొదట 22 అక్షరాలతో ఒక క్రమాన్ని తయారు చేశారు. అయితే ఇందులో కేవలం హల్లులు (Consonants) మాత్రమే ఉండేవి, అచ్చులు (Vowels) ఉండేవి కావు.

ఫోనీషియన్లతో వ్యాపారం చేసిన గ్రీకులు, ఆ అక్షరాలను తీసుకుని తమ భాషకు అనుగుణంగా మార్చుకున్నారు. వారే మొదటిసారిగా ఇందులో అచ్చులను (A, E, I, O, U) చేర్చారు.

గ్రీకుల నుండి రోమన్లు ఈ పద్ధతిని తీసుకుని 'లాటిన్' అక్షరమాలను రూపొందించారు. ఆ లాటిన్ అక్షరమాలే కాలక్రమేణా మార్పులు చెందుతూ నేటి ఆధునిక ఇంగ్లీష్ అక్షరాలుగా (A, B, C, D, E..) మారాయి.

ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే.. ఆల్ఫాబెట్‌ను కనిపెట్టింది ఫోనీషియన్లు, దాన్ని పూర్తి చేసింది గ్రీకులు. ప్రపంచానికి పాపులర్ చేసింది రోమన్లు.