సుప్రీం లీడర్ ఎంపికపై ఆసక్తి .. ఖమేనీ తరువాత ఇరాన్ పాలకుడెవరూ?

ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ మరణంతో ఆ దేశంలో తదుపరి అత్యున్నత నాయకుడు ఎవరు అనే ప్రశ్న చర్చనీయాంశమైంది. ఇరాన్ రాజ్యాంగ ప్రకారం ‘నిపుణుల సభ’ (Assembly of Experts) కొత్త సుప్రీం లీడర్‌ను ఎన్నుకోవాల్సి ఉంటుంది. ప్రస్తుతం అతని స్థానంలో మతాధికారుల ప్యానెల్ పని చేస్తోంది. వారసత్వం అనేది ఉన్నప్పటికీ దైవ పరిపాలన ఆధారంగానే అక్కడ పాలన నడుస్తోంది.

ఇరాన్ రాజ్యాంగ చట్రంలో, తదుపరి అత్యున్నత నాయకుడిని ఎన్నుకోవడానికి నిపుణుల సమావేశం అవుతుంది. నిపుణుల సభ అని పిలవబడే 88 మంది సభ్యుల ప్యానెల్ సుప్రీం నాయకుడిని నియమిస్తుంది. ఈ ప్యానెల్ లో పూర్తిగా షియా మతాధికారులు మాత్రమే ఉంటారు.

వారు ప్రతి ఎనిమిది సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఎన్నికవుతారు. ఇరాన్ రాజ్యాంగ వాచ్‌డాగ్ అయిన ‘గార్డియన్ కౌన్సిల్’ ద్వారా వారి అభ్యర్థిత్వాన్ని నిర్ధారిస్తారు. ఆ సంస్థకు ఇరాన్‌లోని వివిధ ఎన్నికలలో అభ్యర్థులను అనర్హులుగా ప్రకటించడానికి కూడా అధికారం ఉంది. ప్రపంచంలోని పీ5+1 దేశాలతో 2015 అణు ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్న సాపేక్ష మితవాది అయిన మాజీ ఇరాన్ అధ్యక్షుడు హసన్ రౌహానీని ఎన్నికల నుంచి పోటీ చేయకుండా నిషేధించింది ఈ గ్రూపే.

తాత్కాలిక మండలి జోక్యం చేసుకోవచ్చు..

ఇరాన్ చట్టం ప్రకారం.. నిపుణుల అసెంబ్లీ "వీలైనంత త్వరగా" కొత్త సుప్రీం నాయకుడిని ఎంచుకోవాలి అని చెబుతుంది. కానీ అప్పటి వరకు, నాయకత్వ మండలి అడుగుపెట్టి "తాత్కాలికంగా నాయకత్వ విధులన్నింటినీ చేపట్టవచ్చు".

అసెంబ్లీలో ఇరాన్ సిట్టింగ్ ప్రెసిడెంట్, దేశ న్యాయవ్యవస్థ అధిపతి, సుప్రీం నాయకుడికి సలహా ఇచ్చే, పార్లమెంటుతో వివాదాలను పరిష్కరించే ఇరాన్ ఎక్స్‌పెడియెన్సీ కౌన్సిల్ ఎంపిక చేసిన గార్డియన్ కౌన్సిల్ సభ్యుడు ఉంటారు. ఇరాన్ సంస్కరణవాద అధ్యక్షుడు మసౌద్ పెజెష్కియన్, కఠినమైన న్యాయవ్యవస్థ చీఫ్ ఘోలామ్‌హోస్సేన్ మొహసేని ఎజీ ఆ నాయకత్వ మండలిలో ఉంటారు.

ఖమేనీ కుమారుడు ప్రధాన పోటీదారుడు..

వారసత్వం, దానిపై కుట్రల గురించి మతాధికారుల చర్చలు ప్రజల దృష్టికి దూరంగా జరుగుతాయి. దీని వలన ఎవరు అగ్ర పోటీదారుగా ఉంటారో అంచనా వేయడం కష్టమవుతుంది. గతంలో, ఖమేనీ శిష్యుడు, కరడుగట్టిన అధ్యక్షుడు ఇబ్రహీం రైసీ అధ్యక్ష పదవిని చేపట్టే అవకాశం ఉందని అంతా భావించారు. అయితే, ఆయన మే 2024లో జరిగిన హెలికాప్టర్ ప్రమాదంలో మరణించారు. దీంతో ఖమేనీ కుమారులలో ఒకరైన 56 ఏళ్ల షియా మతాధికారి మోజ్తాబా ప్రధాన పోటీదారుడిగా మారాడు.

కానీ ఒక సుప్రీం నాయకుడి విషయంలో తండ్రి నుంచి కొడుకుకు బదిలీ చేయడం వల్ల ఇప్పటికే మతాధికారుల పాలనను విమర్శిస్తున్న ఇరానియన్లలోనే కాకుండా, ఆ వ్యవస్థకు మద్దతు ఇచ్చేవారిలో కూడా కోపం రావచ్చు. కొందరు దీనిని ఇస్లాంకు విరుద్ధంగా, 1979లో అమెరికా మద్దతు ఉన్న షా మొహమ్మద్ రెజా పహ్లావి ప్రభుత్వం పతనం తర్వాత కొత్త, మతపరమైన రాజవంశాన్ని సృష్టించడానికి అనుగుణంగా చూడవచ్చు. ఇరాన్ చరిత్రలో అరుదైన అధికార బదిలీ 1979 ఇస్లామిక్ విప్లవం తరువాత జరిగింది. ఇక్కడ అధికార మార్పిడి కాకుండా తిరిగి వంశపాలన మొదలయిందని ఇరానియన్లు భావించవచ్చు.

1989లో గ్రాండ్ అయతుల్లా రుహోల్లా ఖొమేనీ 86 సంవత్సరాల వయసులో మరణించారు, విప్లవానికి నాయకుడిగా ఉండి, ఇరాన్‌ను ఇరాక్‌తో ఎనిమిదేళ్ల పాటు యుద్ధాన్ని కొనసాగించారు. 2025 జూన్‌లో ఇజ్రాయెల్ ఇరాన్‌పై 12 రోజుల యుద్ధాన్ని ప్రారంభించిన తర్వాత మరోసారి నాయకత్వ మార్పు వచ్చింది.

కీలక అధికారాలన్నీ కూడా సుప్రీం దగ్గరే..

ఇరాన్ లో మొత్తం పాలన సుప్రీం లీడర్ కనుసన్నుల్లోనే సాగుతాయి. దేశానికి సంబంధించిన అన్ని తుది నిర్ణయాలు ఆయనే తీసుకుంటాడు. ఇక్కడ నాయకుడిని దేవుడి ప్రతినిధిగా భావిస్తారు.

సుప్రీం లీడర్ దేశ సైన్యం, శక్తివంతమైన రివల్యూషనరీ గార్డ్‌కు కమాండర్-ఇన్-చీఫ్‌గా కూడా పనిచేస్తున్నాడు. 2019 లో యూఎస్ఏ దీనిని ఉగ్రవాద దళంగా ప్రకటించింది. ఇది పశ్చిమాసియాలో అత్యంత శక్తివంతమైన పారామిలిటరీ దళం. ఇది నేరుగా సుప్రీంలీడర్ కే రిపోర్టు చేస్తుంది. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ను ఎదుర్కోవడానికి యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెంట్ కు ఇది నాయకత్వం వహించింది.