ఎవరీ లారిజానీ? ఇరాన్ ఎందుకింత రోదిస్తోంది?

అలీ లారిజానీ మృతితో ఇరాన్ శోకసంద్రంలో మునిగిపోయింది. వీధుల్లో నిరసనలు ఎగిసిపడుతున్నాయి. 'రక్త పిశాచి' ఇజ్రాయెల్ అంతమే తమ పంతమంటూ యువత ఆగ్రహావేశాలు వ్యక్తం చేస్తోంది. ఆయన మరణంతో ఇరాన్ రాజకీయాల్లో ఒక శకం ముగిసిందని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. ఇంతకీ ఆయన ఎవరు? ఆయన ప్రత్యేకత ఏమిటీ?

అలీ లారిజానీ. కేవలం ఓ అధికారి మాత్రమే కాదు, ఇరాన్ ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ మేధో ముఖచిత్రం. లారిజానీ 1957లో ఇరాకీ నగరమైన నజాఫ్‌లో ఒక ప్రముఖ మతపరమైన కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి అయతుల్లా మీర్జా హషీమ్ అమోలి ఒక గొప్ప మత గురువు. లారిజానీ కుటుంబానికి ఇరాన్ రాజకీయాలతో విడదీయలేని సంబంధం ఉంది. ఆయన సోదరులు కూడా ఇరాన్ న్యాయవ్యవస్థలో, రాజకీయాల్లో కీలక పదవులను అధిష్టించారు.

అలీ లారిజానీ కుటుంబం ఇరాన్ రాజకీయ, మతపరమైన వ్యవస్థలో అత్యంత శక్తివంతమైన కుటుంబాలలో ఒకటి. ఆయనకు నలుగురు సోదరులు. వీరిని ఇరాన్ రాజకీయాల్లో "లారిజానీ బ్రదర్స్" అని పిలుస్తారు.

తండ్రి: అయతుల్లా మీర్జా హషీమ్ అమోలి (ప్రముఖ మత గురువు).

మామ (Father-in-law): అయతుల్లా మొర్తజా మోతహరి (ఇరాన్ విప్లవ సిద్ధాంతకర్తలలో ఒకరు). లారిజానీ ఆయన కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నారు.

అలీ లారిజానీతో కలిపి మొత్తం ఐదుగురు సోదరులు. వీరంతా ఇరాన్ ప్రభుత్వంలో కీలక పదవులు నిర్వహించిన వారే.

మొహమ్మద్ జవాద్ లారిజానీ: గణిత శాస్త్రవేత్త, రాజకీయ వ్యూహకర్త. ఇరాన్ మానవ హక్కుల మండలి మాజీ సెక్రటరీ.

సాడెక్ లారిజానీ: ఇరాన్ మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి. ప్రస్తుతం 'ఎక్స్ పెడియన్సీ కౌన్సిల్' చైర్మన్‌గా ఉన్నారు.

బాఘర్ లారిజానీ: ప్రముఖ వైద్యుడు (Endocrinologist), ఆరోగ్య శాఖ మాజీ ఉప మంత్రి.

ఫాజెల్ లారిజానీ: దౌత్యవేత్త. విదేశీ వ్యవహారాల్లో, సాంస్కృతిక విభాగాల్లో పనిచేశారు.

లారిజానీ పిల్లలు...

అలీ లారిజానీకి నలుగురు సంతానం. ఇద్దరు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు.

వీరిలో ఒక కుమార్తె (ఫాతిమా లారిజానీ) అమెరికాలో వైద్య విద్యను అభ్యసించడం గతంలో కొంత వివాదాస్పదమైంది. మిగిలిన పిల్లలు కూడా ఉన్నత విద్యావంతులే.

ఆయనకు ఒక సోదరి ఉన్నట్లు సమాచారం. ఆమె పేరు హమీదే లారిజానీ. ఆమె రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంటారు. ఆమె భర్త ముస్తఫా మొహాఘెగ్ దమద్ కూడా ఇరాన్ లో ఒక ప్రముఖ మత పండితుడు, న్యాయ నిపుణుడు.

లారిజానీ కుటుంబం కేవలం ఒకే రంగంలో కాకుండా.. రాజకీయం, మతం, న్యాయం, వైద్యం మరియు విద్య వంటి అన్ని రంగాల్లో పట్టు కలిగిన కుటుంబం. అందుకే ఇరాన్ వ్యవస్థలో వీరిని 'ఎవరూ దరిచేరని పవర్ సెంటర్'‌గా భావిస్తారు.

లారిజానీ ఇరాన్ వ్యవస్థలో అత్యంత విశ్వసనీయమైన వ్యక్తిగా ఎదిగారు. అంతలోనే అవిశ్వాసాన్ని కూడా చూరగొన్నారు. 2005- 2007 వరకు ఇరాన్ అణు చర్చల ప్రధాన ప్రతినిధిగా వ్యవహరించారు. పాశ్చాత్య దేశాలతో చర్చలు జరపడంలో ఆయన చూపిన చాకచక్యం ఆయనకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చింది.

వరుసగా 12 ఏళ్ల పాటు (2008-2020) ఇరాన్ పార్లమెంట్ (మజ్లిస్) స్పీకర్‌గా పనిచేశారు. ఇరాన్ చరిత్రలో అత్యంత సుదీర్ఘ కాలం స్పీకర్‌గా ఉన్న వ్యక్తి ఆయనే.

సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్: మరణించే సమయానికి ఆయన ఈ అత్యున్నత మండలిలో కార్యదర్శిగా ఉంటూ, దేశ భద్రతా వ్యూహాలను రూపొందించేవారు.

లారిజానీ కరుడుగట్టిన సైనికవాది కాదు, కానీ మేధోపరంగా అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లను ఇబ్బంది పెట్టగల శక్తి ఉన్న నాయకుడు. ఆయన బహుభాషా కోవిదుడు, పాశ్చాత్య దౌత్యాన్ని బాగా అర్థం చేసుకున్న వ్యక్తి.

సుప్రీం లీడర్ ఖమేనీకి అత్యంత సన్నిహితుడైన లారిజానీ, భవిష్యత్తులో ఇరాన్ అధ్యక్షుడిగా లేదా అత్యున్నత నాయకుడిగా వచ్చే అవకాశం ఉందని ఇజ్రాయెల్ భావించింది.

ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని నెతన్యాహు అన్నట్లుగా, ఆయన కేవలం రాజకీయ నాయకుడే కాదు, రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ వ్యూహాలకు దిశానిర్దేశం చేసే కీలక వ్యక్తి. ఆయన్ను తొలగించడం ద్వారా ఇరాన్ నిర్ణయాత్మక శక్తిని దెబ్బతీయాలని శత్రుదేశాలు ప్లాన్ చేశాయి.

లారిజానీ వ్యక్తిత్వం "వ్యూహాత్మక సహనానికి ప్రతీక" (Strategic Patience). ఆయన ఎప్పుడూ ఆవేశంతో నిర్ణయాలు తీసుకోరు. తత్వశాస్త్ర నేపథ్యం ఉండటంతో ప్రతి విషయాన్ని లోతుగా విశ్లేషించేవారు. ఆయన ఇరాన్ మితవాదులకు (Moderates), సంప్రదాయవాదులకు (Hardliners) మధ్య ఒక వారధిలా ఉండేవారు. చర్చల ద్వారా సమస్యలను పరిష్కరించుకోవాలనే ఆలోచన ఉన్నప్పటికీ, దేశ సార్వభౌమాధికారం విషయంలో మాత్రం రాజీపడేవారు కాదు.

తన మరణానికి కొన్ని రోజుల ముందు, ముస్లిం ప్రపంచాన్ని ఉద్దేశించి ఆయన చేసిన ప్రసంగం ఇప్పుడు ఇరాన్‌లో మారుమోగుతోంది. ఆయన సందేశంలోని సారాంశం ఇది:

"ఇవాళ ఇరాన్ ఎదుర్కొంటున్నది కేవలం ఒక దేశంపై దాడి కాదు, ఇది ఇస్లామిక్ అస్తిత్వంపై జరుగుతున్న దాడి. ముస్లిం దేశాలు తమ విభేదాలను పక్కన పెట్టి ఏకం కావాలి. ఒక ముస్లిం సోదరుడు ఆపదలో ఉండి 'ఓ ముస్లింలారా సహాయం చేయండి' అని పిలిచినప్పుడు, ఆ పిలుపు విని స్పందించని వాడు అసలైన ముస్లిమే కాదు. మనం ఈ సంక్షోభంలో ఏ పక్షాన ఉన్నామో తేల్చుకోవాల్సిన సమయం వచ్చింది. ఐక్యతే మనకు రక్షణ, ఐక్యతే మన పురోగతి."

1957లో జననం. ఇరాక్ లోని నజాఫ్ లో ప్రముఖ మత గురువుల కుటుంబంలో జన్మించారు.

1980 - 1989 మధ్య IRGC లో చేరిక, ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధ సమయంలో ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGC)లో చేరి, కీలక బాధ్యతలు నిర్వహించారు.

1992 - 1994 మధ్య సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి, ఇరాన్ సంస్కృతి, ఇస్లామిక్ గైడెన్స్ మంత్రిగా పనిచేశారు.

1994 - 2004 మధ్య IRIB అధిపతి. ఇరాన్ ప్రభుత్వ ప్రసార సంస్థ (IRIB) అధ్యక్షుడిగా 10 ఏళ్ల పాటు పనిచేశారు. మీడియాపై పట్టు సాధించారు.

2005 - 2007 మధ్య అణు చర్చల సారథి. సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ కార్యదర్శిగా ఉంటూ, పాశ్చాత్య దేశాలతో అణు ఒప్పంద చర్చలకు నాయకత్వం వహించారు.

2008 - 2020 మధ్య పార్లమెంట్ స్పీకర్. వరుసగా మూడు సార్లు (12 ఏళ్లు) ఇరాన్ పార్లమెంట్ (మజ్లిస్) స్పీకర్‌గా రికార్డు సృష్టించారు.

2021లో అధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేయాలనుకున్నా, గార్డియన్ కౌన్సిల్ ద్వారా అనర్హతకు గురయ్యారు. అయినా వ్యవస్థ పట్ల విధేయుడిగానే ఉన్నారు.

2024 - 2026 మధ్య కీలక వ్యూహకర్త గా, సుప్రీం లీడర్ ఖమేనీకి అత్యంత నమ్మకస్తుడైన సలహాదారుగా, భద్రతా మండలిలో కీలక వ్యక్తిగా కొనసాగారు.

2026 మార్చి రెండో వారంలో చనిపోయారు. యుద్ధం 18వ రోజున ఇజ్రాయెల్ జరిపిన టార్గెటెడ్ దాడిలో అమరులయ్యారు.

అలీ లారిజానీ వ్యక్తిత్వంలో ఒక ఆసక్తికరమైన వైరుధ్యం ఉంది. ఆయన కరుడుగట్టిన ఇస్లామిక్ విప్లవవాదిలా కాకుండా, చాలా చలాకీగా (Dynamic), జోవియల్‌గా ఉండేవారు. ఆయనపై పాశ్చాత్య (Western) ప్రభావం ఉందనడం కంటే, పాశ్చాత్య మేధో సంపత్తిని ఆయన తన రాజకీయ చతురతకు ఎలా వాడుకున్నారనేది ముఖ్యం.