అయతుల్లా ఖమైనీ
ఎవరీ అయతుల్లా ఖమైనీ? అమెరికా ఎందుకు చంపిందీ?
ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ చనిపోయినట్టు ఆ దేశ మీడియా ధృవీకరించింది. ఇంతకీ ఖమైనీ ఎవరు?
ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ (సర్వోన్నత నాయకుడు / రాహ్బర్) అయతుల్లా అలీ ఖమైనీ చనిపోయినట్టు ఆ దేశ అధికారిక మీడియా- ఇర్నా- ధృవీకరించింది. అమెరికా, ఇజ్రాయిల్ సంయుక్తంగా జరిపిన మిస్సైల్ దాడుల్లో ఆయనతో పాటు పలువురు మరణించినట్టు అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్ ట్రంప్ అధికారికంగా ప్రకటించారు. ఇరాన్ ప్రభుత్వం ఇంకా అధికారికంగా ప్రకటించలేదు. అసలింతకీ ఆయన్ను పని గట్టుకుని అమెరికా, ఇజ్రాయిల్ ఎందుకు హతమార్చాయి? ఎవరీ ఖమైనీ?
అయతుల్లా అలీ ఖమైనీ ఎవరు?
ఖమైనీ 1989 నుంచి 2026 వరకు ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్. ఇరాన్లో సుప్రీం లీడర్ పదవి అధ్యక్షుడి కంటే ఎక్కువ శక్తివంతమైనది. ఆయనే సైన్యం, విదేశాంగ విధానం, న్యాయవ్యవస్థపై అంతిమ అధికారం ఆయనదే.
1981 నుంచి 1989 వరకు ఇరాన్ అధ్యక్షుడిగా (ప్రెసిడెంట్గా) కూడా పని చేశారు.
2026 ఫిబ్రవరి 28న ఇజ్రాయెల్-అమెరికా కలిసి చేసిన వైమానిక దాడుల్లో ఆయన మరణించారు. వయసు 86. ఆయన మరణం తర్వాత ఇరాన్లో సుప్రీం లీడర్ వారసత్వం కోసం ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది.
పుట్టుపూర్వోత్తరాలు...
పూర్తి పేరు: సయ్యిద్ అలీ హుసైనీ ఖమైనీ
జననం: 19 ఏప్రిల్ 1939, మష్హద్ నగరం (ఖొరాసాన్ ప్రావిన్స్), ఇరాన్.
తండ్రి: సయ్యిద్ జవాద్ ఖమైనీ. ఒక సాధారణ మత గురువు (అలిమ్), నజఫ్ (ఇరాక్)లో చదివినవాడు. ఆజర్బైజానీ (తుర్కీ) వంశం.
తల్లి: ఖదీజా మీర్ దమాది (యజ్ద్ నుంచి వచ్చినవారు).
8 మంది సంతానంలో ఆయన రెండోవాడు. పేద కుటుంబం. సాదాసీదా జీవితం. ఇంట్లో ఒక్క గది, బేస్మెంట్ ఉండేది. భోజనం తరచూ రొట్టె + ఎండుద్రాక్షతో ముగిసేది.
ఆయన సయ్యిద్ (ప్రవక్త ముహమ్మద్ వారి వంశం నుంచి వచ్చినవారు) కాబట్టి నలుపు టర్బన్ ధరించేవారు.
చదువు, ఆరంభ జీవితం
4 ఏళ్ల వయసులోనే మక్తబ్ (సాంప్రదాయ పాఠశాల)లో ఖురాన్, అక్షరాలు నేర్చుకున్నారు. మష్హద్లోని సెమినరీల్లో (సోలైమాన్ ఖాన్, నవ్వాబ్) మత విద్య (ఫిక్హ్, ఫలసాఫా, లాజిక్) అభ్యసించారు.
18 ఏళ్ల వయసులో (1957) నజఫ్ (ఇరాక్) వెళ్లి చదివారు, కానీ తండ్రి ఆదేశంతో తిరిగి వచ్చి ఖోమ్లో చదువు కొనసాగించారు.
ఖోమ్లో గ్రాండ్ అయతుల్లా బొరూజెర్దీ, ఇమామ్ ఖొమైనీ వంటి గొప్ప గురువుల వద్ద చదివారు.
భార్యా పిల్లలు
అయతుల్లా అలీ ఖమైనీ 1964లో మన్సూరె ఖోజస్తె బాఘెర్జాదె ను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె మష్హద్కు చెందిన ప్రముఖ వ్యాపారవేత్త మహమ్మద్ ఇస్మాయిల్ ఖోజస్తె బాఘెర్జాదె కుమార్తె. ఆమె చాలా అరుదుగా పబ్లిక్లో కనిపిస్తారు.
ఆయనకు 6 మంది పిల్లలు. 4 కుమారులు, 2 కుమార్తెలు (కొందరు ముగ్గురని కూడా చెబుతారు)
కుమారులు: మోస్తఫా (Mostafa) – మత గురువు; మోజ్తబా (Mojtaba) – రాజకీయంగా ప్రభావవంతుడు, సుప్రీం లీడర్ వారసుడిగా చర్చలు సాగుతున్నాయి. మసూద్ (Masoud); మెయ్సమ్ (Meysam).
కుమార్తెలు: బుష్రా (Boshra లేదా Bushra); హోడా (Hoda).
ఆయనకు చాలా మంది మనవలు ఉన్నారు, వారిలో ఒకరు మహమ్మద్ బాఘెర్ ఖమైనీ (Mohammad Bagher Khamenei). పబ్లిక్గా తెలిసినవాడు. చాలామంది పిల్లలు ఇరాన్లోనే ఉంటారు. కొంతమంది మనవలు పారిస్ వంటి విదేశాల్లో ఉన్నారు.
2026 ఫిబ్రవరి 28న ఇస్రాయెల్-అమెరికా దాడుల్లో ఆయన మరణం తర్వాత, ఆయన కుమార్తె (హోడా లేదా బుష్రా), అల్లుడు, మనవడు కూడా మరణించారని ఇరాన్ అధికారికంగా ధృవీకరించింది. టెహ్రాన్లోని ఖమైనీ రెసిడెన్స్ కాంపౌండ్పై జరిగిన దాడిలో వీరు మరణించినట్టు తెలుస్తోంది.
ఆయన 4 కుమారులు బతికి ఉన్నారు. ముఖ్యంగా మోజ్తబా ఖమైనీ ఇప్పుడు సుప్రీం లీడర్ వారసత్వం కోసం ప్రధాన అభ్యర్థిగా చర్చల్లో ఉన్నారు.
ప్రొస్టేట్ కాన్సర్ ఆపరేషన్ ఎక్కడ జరిగింది?
2014 సెప్టెంబర్ 8న తెహ్రాన్లోని బగ్హియతుల్లా హాస్పిటల్ (Baghiatallah Hospital-ఇది ప్రభుత్వ/మిలిటరీ హాస్పిటల్)లో ఆపరేషన్ చేయించుకున్నారు. అధికారికంగా ఇది "రొటీన్ ప్రొస్టేట్ సర్జరీ" అని చెప్పారు. ఆ తర్వాత ఆయన 12 ఏళ్లు అంటే 86 ఏళ్లు వచ్చే వరకు బతికారు.
రాజకీయ జీవితం సంక్షిప్తం
1960-70లలో షా మహమ్మద్ రేజా పహ్లవీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రదర్శనలు చేశారు. 6 సార్లు జైలు పాలయ్యారు, 3 ఏళ్లు దేశ బహిష్కరణ శిక్ష అనుభవించారు.
1979 ఇరాన్ ఇస్లామిక్ విప్లవంలో ఇమామ్ ఖొమైనీ దగ్గర దగ్గరి సహచరుడిగా పని చేశారు.
1981లో ఒక బాంబు దాడిలో గాయపడి కుడి చేయి పక్షవాతం అయింది.
1981-89: ఇరాన్ అధ్యక్షుడు (ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధం సమయంలో).
1989 నుంచి సుప్రీం లీడర్గా దేశాన్ని నడిపించారు.
అమెరికాతో వైరం ఎందుకు?
అయతుల్లా ఖమైనీ అమెరికాను "మహా సైతాన్" (Great Satan)గా చూసేవారు. ఇది వ్యక్తిగత ద్వేషం కంటే రాజకీయ, ఐడియాలజికల్, చారిత్రక కారణాలపై ఆధారపడింది. ఆయన ప్రకారం, "Death to America" స్లోగన్ అమెరికన్ ప్రజలపై కాదు, అమెరికా పాలసీలు, అహంకారం (arrogance), ఇంపీరియలిజం పైనే. ఇది ఇరాన్ స్వాతంత్య్రాన్ని కాపాడటానికి, ఇస్లామిక్ విలువలను రక్షించడానికి చేసిన యుద్ధంగా ఆయన చెబుతారు.
1953 కుట్ర: అమెరికా, బ్రిటన్ కలిసి ఇరాన్ ప్రధాని మహమ్మద్ మోసద్దీఖ్ ప్రభుత్వాన్ని కూలదోసి, షా మహమ్మద్ రేజా పహ్లవీని అధికారంలోకి తెచ్చారు. ఇది ఇరాన్ ఆయిల్ రిసోర్సెస్ను దోచుకోవడానికి, ఇరాన్ స్వాతంత్య్రాన్ని దెబ్బతీయడానికి చేసిన కుట్రగా చెబుతుంటారు.
షా పాలనకు మద్దతు: 1979 ఇస్లామిక్ విప్లవం ముందు అమెరికా- ఇరాన్ నియంతగా చెప్పే షా కి మద్దతు ఇచ్చింది. ఇరాన్ ప్రజల అణచివేతకు సహకరించింది.
ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధం (1980-88): అమెరికా సద్దాం హుస్సేన్కు ఆయుధాలు, ఇంటెలిజెన్స్ మద్దతు ఇచ్చింది. ఇరాన్ పాసెంజర్ ప్లేన్ (Iran Air Flight 655)ను 1988లో షూట్ డౌన్ చేసి 290 మందిని చంపింది.
సాంక్షన్స్ మరియు కాన్స్పిరసీలు: అమెరికా ఇరాన్పై ఎకనామిక్ సాంక్షన్స్, ప్రాపగాండా, మిలిటరీ థ్రెట్స్ చేసింది. ఇరాన్ న్యూక్లియర్ ప్రోగ్రామ్ను ఆపడానికి ప్రయత్నాలు.
ఇస్రాయెల్ మద్దతు, ముస్లిం ప్రపంచంపై ప్రభావం: అమెరికా ఇస్రాయెల్కు మద్దతు ఇవ్వడం, ముస్లిం దేశాల్లో భయోత్పాతాన్ని సృష్టించడం, విదేశీ సంస్కృతిని ఇరాన్లో వ్యాప్తి చేయడం వంటివి ఇస్లామిక్ సూత్రాలకు విరుద్ధంగా ఆయన చూశారు.
ఆయన దృక్పథంలో, అమెరికాతో రిలేషన్స్ అంటే ఇరాన్ సార్వభౌమత్వాన్ని పోగొట్టుకోవడం, ఇస్లామిక్ రెవల్యూషన్ ఫెయిల్యూర్. అందుకే ఆయన ఎప్పుడూ వాటిని వ్యతిరేకిస్తూ వచ్చారు.
ఆయన ఇరాన్ను ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్గా బలోపేతం చేసిన ప్రధాన వ్యక్తి. ఆయన మరణంతో ఇరాన్ రాజకీయాల్లో కొత్త అధ్యాయం మొదలైంది.
ఈ దాడితో పశ్చిమ ఆసియాలో యుద్ధ మేఘాలు కమ్ముకున్నాయి. ఇరాన్ ఇప్పటికే దుబాయ్, బహ్రెయిన్లోని అమెరికా స్థావరాలపై క్షిపణి దాడులు ప్రారంభించినట్లు వార్తలు వస్తున్నాయి. చాలా దేశాలు తమ విమాన సర్వీసులను రద్దు చేసుకున్నాయి.
Next Story