మీ బెదిరింపులకు మేము చస్తామా అంటున్న దోమలు...
దోమల నివారణ సిబ్బందికి 15 ఏళ్ల తరువాత మళ్లీ శిక్షణ
రాష్ట్రంలో దోమల నివారణ కోసం ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న చర్యలు ఇంతవరకు పూర్తి స్థాయిలో సఫలం కాలేదు. గతంలో చంద్రబాబు ప్రభుత్వం దోమలపై దండయాత్ర చేసినా నివారణ అంతంత మాత్రమే. పట్టణాల్లో దోమతెరలు, దోమల మందు లేకుండా నిద్రపోయే అవకాశం లేకుండా పోయింది.
ఏపీలో డెంగ్యూ నివారణ కోసం ఏడాదికి వంద కోట్లు ఖర్చవుతోంది. అయినా ఫలితాలు సంతృప్తి కరంగా లేవు. రాష్ట్ర వైద్య ఆరోగ్య శాఖ దోమల నివారణపై 15 సంవత్సరాల తరువాత ప్రత్యేక దృష్టి సారించింది. సిబ్బందికి శిక్షణ కార్యక్రమాలు మొదలు పెట్టింది. ఇన్సెక్ట్ కలెక్టర్లకు 15 సంవత్సరాల తరువాత మళ్లీ శిక్షణ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్న నేపథ్యంలో దోమల ఈ శిక్షణలు ఏమిటనే చర్చ మళ్లీ తెరపైకి వచ్చింది. మలేరియా, డెంగ్యూ, చికున్గున్యా వంటి వ్యాధుల నివారణలో కీలకమైన ఇన్సెక్ట్ కలెక్టర్ల నైపుణ్యాన్ని పెంచేందుకు మంగళగిరిలో ఇటీవల శిక్షణ జరిగింది. ఎనాఫిలిస్, ఎడిస్, క్యూలెక్స్ దోమల లార్వా గుర్తింపు, మస్కిటో కలెక్షన్ ట్యూబ్ వినియోగం వంటి అంశాలపై దృష్టి సారించారు. మంత్రి సత్యకుమార్ యాదవ్ ఆదేశాల మేరకు ఈ చర్యలు చేపట్టారు.
గత 15 సంవత్సరాలుగా శిక్షణలు ఎందుకు లేవు? ఏడాదికి ఎంత ఖర్చు చేస్తున్నారు? ఫలితాలు ఏమిటి? నగరాల్లో దోమల బెడద ఎందుకు తగ్గడం లేదు? ఫాగింగ్, స్ప్రేయింగ్ వంటి చర్యలపై విమర్శలు సమంజసమా? గత TDP ప్రభుత్వం 'దోమలపై దండయాత్ర' ఎందుకు విఫలమైంది? ప్రస్తుత చర్యలు సఫలమవుతాయా? ఈ అంశాలను విశ్లేషించాల్సిన అవసరం ఉంది.
రాష్ట్ర వైద్య ఆరోగ్య శాఖ (ఆంధ్రప్రదేశ్ మెడికల్ అండ్ హెల్త్ డిపార్ట్మెంట్)లో ఇన్సెక్ట్ కలెక్టర్లు అంటే, వెక్టర్-బోర్న్ డిసీజెస్ (దోమలు, కీటకాల ద్వారా వ్యాపించే వ్యాధులు) నియంత్రణ కోసం పనిచేసే ఫీల్డ్ స్టాఫ్. వీరు ప్రధానంగా దోమలు, ఇతర కీటకాలను సేకరించి, వాటిని పరీక్షించడం ద్వారా మలేరియా, డెంగ్యూ వంటి వ్యాధులను ముందుగా గుర్తించి నిరోధించడంలో సహాయపడతారు.
ఇన్సెక్ట్ కలెక్టర్ల పాత్ర ఏమిటి?
దోమల సేకరణ ట్యూబ్లు వాడి రాత్రి సమయాల్లో దోమలను పట్టుకోవడం. కీటకాల సర్వేలు చేయడం, ఇన్ఫెక్షన్ జోన్లను గుర్తించడం. NVBDCP (నేషనల్ వెక్టర్ బోర్న్ డిసీజ్ కంట్రోల్ ప్రోగ్రాం) కింద పనిచేస్తారు. 15 సంవత్సరాల తర్వాత ఈ ఇన్సెక్ట్ కలెక్టర్లకు స్పెషల్ ట్రైనింగ్ ప్రోగ్రాం మళ్లీ ప్రారంభమైంది.
15 సంవత్సరాల గ్యాప్: కారణాలు, పరిణామాలు
2011 తరువాత ఇన్సెక్ట్ కలెక్టర్లకు శిక్షణ ఇవ్వకపోవడం వెనుక ప్రభుత్వాల మార్పులు, బడ్జెట్ కొరతలు, ప్రాధాన్యతల మార్పు కారణాలుగా చెప్పవచ్చు. గత YSRCP ప్రభుత్వంలో వ్యాధి నివారణపై దృష్టి తక్కువగా ఉండటం, పాండమిక్ ప్రభావం వల్ల శిక్షణలు వాయిదా పడ్డాయి. ఫలితంగా దోమల గుర్తింపు, నివారణలో లోపాలు ఏర్పడ్డాయి. నగరాల్లో దోమల బెడద పెరగడానికి ఇది ఒక కారణం. ప్రస్తుత NDA ప్రభుత్వంలో మంత్రి సత్యకుమార్ యాదవ్ ఆదేశాలతో శిక్షణలు పునఃప్రారంభమయ్యాయి. ఇది సానుకూల పరిణామం.
ఖర్చులు, ఫలితాలు
రాష్ట్రంలో దోమల నివారణపై ఏడాదికి గణనీయమైన ఖర్చు జరుగుతోంది. హైదరాబాద్ GHMCలో మాత్రమే ఏడాదికి రూ.25-30 కోట్లు ఖర్చు అవుతుందని ఒక నివేదిక తెలుపుతోంది. ఆంధ్రప్రదేశ్లో డెంగ్యూ బర్డెన్ మాత్రమే $12.4 మిలియన్ (సుమారు రూ.100 కోట్లు) అని అంచనా. అయితే ఫలితాలు సంతృప్తికరంగా లేవు. 2011-2013లో 4537 డెంగ్యూ కేసులు నమోదయ్యాయి. 2021లో 4760, 2022లో 6391, 2023లో 6453, 2024లో 5555, 2025లో 2386 కేసులు నమోదు కాగా కొంత తగ్గుముఖం పట్టాయని చెప్పొచ్చు. మలేరియా కేసులు 2025లో 7107గా ఉన్నాయి. నగరాల్లో దోమల బెడద తగ్గకపోవడానికి అర్బనైజేషన్, వాటర్ స్టాగ్నేషన్, అవగాహనా లోపం కారణాలు. ప్రైవేట్ ఖర్చు కూడా భారీగా ఉంది. ప్రతి ఇంటికి రోజువారీ రూ.12 (ఏడాదికి రూ.4000 పైగా), మొత్తం రాష్ట్రంలో లక్షల కోట్లు అవుతుంది.
ఫాగింగ్, స్ప్రేయింగ్ వంటి చర్యలపై విమర్శలు
ఫాగింగ్, స్ప్రేయింగ్ వల్ల ఫలితాలు పెద్దగా రావడం లేదని విమర్శలు సమంజసమే. ఇవి అడల్ట్ మాస్కిటోలను మాత్రమే చంపుతాయి. లార్వా పై ఎఫెక్ట్ లేదు. దీర్ఘకాలిక ప్రభావం 72 గంటలు మాత్రమే. అంతేకాకుండా ఇవి నాన్-టార్గెట్ ఇన్సెక్ట్స్ (బీస్, బటర్ఫ్లైస్)ను చంపుతాయి. పర్యావరణ సమతుల్యతను దెబ్బతీస్తాయి. అధ్యయనాల ప్రకారం ఫాగింగ్ బెనిఫిషియల్ ఇన్సెక్ట్స్ పై హానికరం. మాస్కిటోలను పూర్తిగా నిర్మూలించదు. ఇవి సమంజసమైనవే. ఎందుకంటే రాష్ట్రంలో ఫాగింగ్ చేసినా దోమల సమస్య కొనసాగుతోంది.
'దోమలపై దండయాత్ర' విఫలం
2014-2019లో TDP ప్రభుత్వం 'దోమలపై దండయాత్ర' ప్రకటించి ఫాగింగ్, అవగాహనా కార్యక్రమాలు చేపట్టింది. అయితే ఇది విఫలమైంది. 2017లోనే మాస్కిటో మెనేస్ తగ్గలేదని నివేదికలు వచ్చాయి. కేసులు పెరగడం, ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ లోపాలు కారణాలు. లాభం కనిపించలేదు. దీనివల్ల ప్రజల్లో నమ్మకం తగ్గింది.
ప్రస్తుత చర్యలు
మంత్రి సత్యకుమార్ యాదవ్ నిర్వహణలో శిక్షణలు, మాస్కిటో నెట్స్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (89,845 ట్రైబల్ ఫ్యామిలీస్కు), AI-డ్రైవన్ స్మార్ట్ మాస్కిటో సర్వైలెన్స్ సిస్టమ్ (SMoSS) వంటి చర్యలు చేపట్టారు. వీడియో కాన్ఫరెన్స్లు, వాటర్ బోర్న్ డిసీజెస్ అలర్ట్, ఫ్లడ్ ఏరియాల్లో లార్వా ఎరాడికేషన్ వంటివి ఉన్నాయి. ఇవి సఫలమవుతాయా అనేది ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్, ప్రజలు పాల్గొనడం, సస్టైనబుల్ అమలుపై ఆధారపడి ఉంటుంది. AI సిస్టమ్ వల్ల కాస్ట్స్ తగ్గుతాయి. టార్గెటెడ్ స్ప్రేయింగ్ సాధ్యమవుతుంది. అయితే గత అనుభవాలు చూస్తే దీర్ఘకాలిక చర్యలు అవసరం. 'అవేర్' విధానం ద్వారా అడ్వాన్స్ వార్నింగ్ ఇవ్వడం సానుకూలం.
మొత్తంగా దోమల నివారణ రాష్ట్రంలో పూర్తిగా సాధ్యమైందని చెప్పలేము. కానీ ప్రస్తుత చర్యలు ఫలవంతమైతే కేసులు మరింత తగ్గవచ్చు. ప్రజా అవగాహన, ఇన్ఫ్రా మెరుగుపరచడం కీలకం.
