బయో-సిబిజి ప్లాంట్లు: డెవలపర్ చేతుల్లో 20 ఏళ్లు!
ప్రభుత్వం రూ.59.85 కోట్లు పెట్టుబడి. డెవలపర్ మాత్రం అమ్మకాల నుంచి తన వాటా వసూలు!
ప్రభుత్వం రాజమహేంద్రవరం, నెల్లూరు, గుంటూరు, ఒంగోలు, విజయవాడలో 125 టన్నుల సామర్థ్యం గల ఐదు కంప్రెస్డ్ బయో గ్యాస్ (CBG) ప్లాంట్ల నిర్మాణాలు చేపట్ట నుంది. ఇందు కోసం ప్రభుత్వం రూ.59.85 కోట్లు G.O.RT.No.344 ద్వారా అనుమతి ఇచ్చింది. కానీ ఇందులో ఒక కీలకమైన అంశం ఇప్పుడు చర్చనీయాంశమవుతోంది. డెవలపర్కు 20 ఏళ్లపాటు పూర్తి నిర్వహణ బాధ్యతలు అప్పగించడం! డెవలపర్ తన 36 శాతం వాటా (రూ. 21.83 కోట్లు)ను CBG అమ్మకాల నుంచి వసూలు చేసుకుంటాడు. మిగతా నిర్వహణ ఖర్చులు (లేబర్, మరమ్మతులు, సేఫ్టీ) అన్నీ అతని సొంత ఖర్చులతోనే ఉంటాయి.!
ప్రభుత్వం వాదన
20 ఏళ్ల ఒప్పందం ద్వారా డెవలపర్కు ‘స్కిన్ ఇన్ ది గేమ్’ ఉంటుంది. అతను తన డబ్బు పెట్టాడు కాబట్టి ప్లాంట్ సజావుగా నడపడానికి ఆసక్తి చూపిస్తాడు. CBG అమ్మకాల నుంచి లాభం వస్తేనే అతనికి లాభం. ప్రభుత్వ భారం తగ్గుతుంది. ULBలు కేవలం ల్యాండ్, రోడ్డు, నీరు సరఫరా చేస్తే చాలు. త్రిపక్ష ఒప్పందం (SAC + ULB + డెవలపర్) ద్వారా 20 ఏళ్ల సుదీర్ఘ స్థిరత్వం వస్తుందని అధికారులు చెబుతున్నారు.
వాస్తవం ఏమిటి?
ఇది డెవలపర్కు దాదాపు ‘రాజ్యం’ ఇచ్చినట్లే! 20 ఏళ్లు అంటే ఒక తరం పాటు ఒకే వ్యక్తి/కంపెనీ చేతుల్లో ప్లాంట్. ఈ కాలంలో టెక్నాలజీ మారిపోతుంది. ఇప్పటి CBG టెక్ 10 ఏళ్లలోపు అప్గ్రేడ్ అవసరం కావచ్చు. అప్పుడు డెవలపర్ తన ఖర్చుతో అప్గ్రేడ్ చేస్తాడా? లేదా ప్రభుత్వం మళ్లీ డబ్బు పోస్తుందా? ఇది స్పష్టంగా లేదు.
ఏపీలోని పెద్దాపురంలో రిలియన్స్ వారు ఏర్పాటు చేసిన కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ ప్లాంట్
మార్కెట్ రిస్క్
CBG అమ్మకాలు పడిపోతే (CNG ధరలు పడిపోవడం, డిమాండ్ తగ్గడం వల్ల) డెవలపర్ తన వాటా వసూలు చేసుకోలేకపోతే ఏం జరుగుతుంది? ప్లాంట్ నిర్వహణ ఆగిపోతే చెత్త పేరుకుపోయి, వాతావరణం కలుషితం అవుతుంది. ఇప్పటికే దేశంలో అనేక PPP ప్రాజెక్టుల్లో (ముఖ్యంగా వేస్ట్-టు-ఎనర్జీ) డెవలపర్లు మధ్యలో వదిలేసి వెళ్లిపోయిన ఉదాహరణలు ఉన్నాయి.
పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం
20 ఏళ్ల ఒప్పందం ఒకసారి సైన్ అయితే తర్వాత ఏ ULB కమిషనర్ లేదా SAC కూడా సులభంగా జోక్యం చేసుకోలేదు. డెవలపర్ పని తప్పితే ఎవరు జరిమానా వేస్తారు? కోర్టులకు వెళ్తే మళ్లీ 5-10 ఏళ్లు పడుతుంది. ప్రజల డబ్బు (కేంద్ర+రాష్ట్ర+ULB వాటా రూ.38 కోట్లు) ఇందులో పెట్టి, నియంత్రణ మాత్రం డెవలపర్ చేతుల్లో ఇవ్వడం ఎంతవరకు సరైనది?
నిపుణుల అభిప్రాయం
పర్యావరణ నిపుణులు చెబుతున్న ప్రకారం “15 ఏళ్ల ఒప్పందం చాలు. 20 ఏళ్లు అంటే టెక్నాలజీ అప్డేట్ సమస్య వస్తుంది. డెవలపర్ పనితీరును ప్రతి 5 ఏళ్లకొకసారి రివ్యూ చేసి, పని సంతృప్తికరంగా లేకపోతే ఒప్పందం రద్దు చేసే నిబంధన ఉండాలి.” ఆర్థిక నిపుణులు కూడా “డెవలపర్ 36 శాతం వాటా తీసుకుని 20 ఏళ్ల లాభం ఆర్జించడం ఓకే... కానీ పబ్లిక్ అసెట్పై ప్రైవేట్ మోనోపొలీ ఏర్పడకుండా చూడాలి” అని అంటున్నారు.
కాకినాడలో రిలియన్స్ ఏర్పాటు చేసిన కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ల సముదాయం
డా. కె. బాబు రావు, ప్రముఖ పర్యావరణ శాస్త్రవేత్త, విశాఖపట్నం.
‘20 ఏళ్ల పాటు డెవలపర్ చేతుల్లో పూర్తి నియంత్రణ ఇవ్వడం పర్యావరణపరంగా ప్రమాదకరం’. CBG ప్లాంట్లు మంచి ఆలోచనే... కానీ భారతీయ చెత్తలో తేమ ఎక్కువ ఉండడం వల్ల టెక్నాలజీ 5-7 ఏళ్లలోపు అప్గ్రేడ్ అవసరం పడుతుంది. డెవలపర్ లాభం కోసం మాత్రమే పని చేస్తే, రిపేర్లు ఆలస్యం అయితే లీకేజీలు, మీథేన్ ఉద్గారాలు పెరిగి వాతావరణ సమస్యలు మరింత తీవ్రమవుతాయి.
ప్రభుత్వం రూ.38 కోట్లు (కేంద్ర+రాష్ట్ర+ULB వాటా) పెట్టి, 20 ఏళ్ల తర్వాత ప్లాంట్ స్థితి ఏమవుతుందో స్పష్టం చేయాలి. ప్రతి 5 ఏళ్లకొకసారి స్వతంత్ర ఆడిట్, పనితీరు రివ్యూ చేసి ఒప్పందం రద్దు చేసే క్లాజ్ ఉండాలి. లేకపోతే ఇది ప్రజల డబ్బుతో ప్రైవేట్ కంపెనీలకు ‘లాంగ్ టర్మ్ లీజ్’ ఇచ్చినట్లే. స్వచ్ఛ్ ఆంధ్ర కార్పొరేషన్ ఇప్పుడే టెండర్లు పిలుస్తున్నప్పుడు ఈ రక్షణలు చేర్చకపోతే, మరో 20 ఏళ్ల తర్వాత మళ్లీ ప్రభుత్వం ఖర్చు పెట్టి ‘రివైవల్’ చేయాల్సి వస్తుంది.
ప్రభుత్వం ఇప్పుడు SAC ద్వారా టెండర్లు పిలుస్తోంది. ఈ టెండర్ షరతుల్లో 20 ఏళ్ల ఒప్పందాన్ని ఎలా రక్షించుకుంటుంది? డెవలపర్ పని తప్పితే ఏ పెనాల్టీ? ఇవన్నీ స్పష్టం చేయాల్సిన సమయం ఇది.
చెత్త నుంచి శక్తి ఉత్పత్తి చేసే ఈ ప్రాజెక్ట్ ఏపీకి నిజంగా ఆస్తి అవుతుందా? లేదా 20 ఏళ్ల తర్వాత మళ్లీ ప్రభుత్వం ఖర్చు పెట్టి రిపేర్ చేసే బాధ్యత వస్తుందా? సమాధానం త్వరలోనే తెలుస్తుంది. కానీ ప్రజల డబ్బు భద్రంగా ఉండాలని ప్రతి ఒక్కరూ ఆశిస్తున్నారు.
