కేసీ కెనాల్ ఆయకట్టులో రెండో పంటకు నీరు లేదు!
రైతుల సమస్యలు, ప్రభుత్వ నిర్ణయాల్లో ఏది ముఖ్యం?
ఆంధ్రప్రదేశ్లోని కర్నూలు, నంద్యాల జిల్లాలలోని రైతులు ప్రస్తుతం తీవ్రమైన సాగునీటి సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్నారు. తుంగభద్ర డ్యామ్లో క్రెస్ట్ గేట్లు మార్చడం కారణంగా నీటి నిల్వను 80 టీఎంసీలకు పరిమితం చేయాలని కేంద్ర జల సంఘం (సీడబ్ల్యూసీ) నిర్ణయించింది. దీంతో 2025-26 నీటి సంవత్సరంలో రెండో పంట (రబీ)కు సాగునీరు అందించడం సాధ్యం కాదని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది. ఇవి రైతుల జీవనాధారాన్ని ప్రశ్నార్థకం చేస్తున్నాయి. నంద్యాల జిల్లా నీటిపారుదల సలహా మండలి సమావేశంలో (డిసెంబర్ 2, 2025) ఈ నిర్ణయాన్ని కలెక్టర్లు, ప్రజా ప్రతినిధుల సమక్షంలో ప్రకటించారు. అయినప్పటికీ నందికొట్కూరు, పాణ్యం, శ్రీశైలం నియోజకవర్గాలలో సుమారు 40,000 ఎకరాలలో రైతులు రబీ పంటలు సాగు చేశారు. ఈ నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం మానవతాదృక్పథంతో రెండు దఫాలుగా (ప్రతి దఫాలో 20 రోజులు) నీరు విడుదల చేయాలని నిర్ణయించింది. అయితే ఇది తాత్కాలిక ఉపశమనం మాత్రమే. అవి కేవలం తాగు నీటికి మాత్రమే సరిపోతాయి. దీర్ఘకాలిక సమస్యలు ఇంకా పరిష్కారం కావాల్సి ఉంది.
గేట్ల మార్పు, నీటి పరిమితి
తుంగభద్ర డ్యామ్లో 33 క్రెస్ట్ గేట్లు దెబ్బతిన్నాయి. ముఖ్యంగా 2025 ఆగస్టులో 7 గేట్లు ఫెయిల్ అయ్యాయి. దీంతో సీడబ్ల్యూసీ సేఫ్టీ కారణాలతో నీటి నిల్వను 80 టీఎంసీలకు (మొత్తం సామర్థ్యం 101 టీఎంసీలు) పరిమితం చేసింది. గేట్ల మార్పు పనులు 2026 జూన్ నాటికి పూర్తవుతాయని కర్నాటక డిప్యూటీ సీఎం డీకే శివకుమార్ ప్రకటించారు. ఈ పనుల కోసం రెండో పంటకు నీరు విడుదల చేయకూడదని కర్నాటక ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. ఇది కేసీ కెనాల్ (కర్నూలు-కడప కెనాల్) ఆయకట్టును తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఎందుకంటే ఈ కెనాల్ తుంగభద్ర నీటిపై ఆధారపడుతుంది.
గేట్ల సమస్య 9 నెలలుగా తెలిసినప్పటికీ, పనులు ఆలస్యమయ్యాయని విమర్శలు ఉన్నాయి. కర్నాటక మంత్రి డీకే శివకుమార్ ఇతర ప్రాజెక్టులపై దృష్టి పెట్టి, ఈ అంశాన్ని నిర్లక్ష్యం చేశారనే ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ రైతులకు నష్టం కలిగించింది. ఎందుకంటే తుంగభద్ర బోర్డు (టీబీబీ) ఇంటర్-స్టేట్ ప్రాజెక్టు. కానీ కర్నాటక ఏకపక్ష నిర్ణయాలు ప్రభావితం చేస్తున్నాయి.
ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రైతుల శ్రేయస్సును దృష్టిలో ఉంచుకుని ఎమ్మెల్యేలు గిత్తా జయసూర్య, గౌరు చరితా రెడ్డి, బుడ్డా రాజశేఖర రెడ్డి అభ్యర్థన మేరకు ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు, జలవనరుల మంత్రి నిమ్మల రామానాయుడు ఆదేశాలతో నీరు విడుదల చేస్తుంది. శ్రీశైలం, నాగార్జునసాగర్ రిజర్వాయర్లలో నీటి నిల్వలను పరిగణనలోకి తీసుకుని, కృష్ణా రివర్ మానేజ్మెంట్ బోర్డు (కేఆర్ఎంబీ) కోటా ప్రకారం రెండు దఫాలుగా నీరు అందిస్తారు. ఇది పంటలు పూర్తి చేయడానికి సహాయపడుతుందని ప్రభుత్వం చెబుతోంది. కానీ జూలై వరకు తాగునీటి అవసరాలను కూడా అంచనా వేస్తున్నారు.
కర్నాటక ప్రభుత్వం డిసెంబర్ 1 నుంచి జనవరి 10 వరకు మాత్రమే 3,000 క్యూసెక్స్ నీరు విడుదల చేసింది. జనవరి 15 తర్వాత కేసీ కెనాల్లో నీరు ఆపేసారు. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్లోని 0-150 కి.మీ. పరిధిలోని ఆయకట్టును ప్రభావితం చేసింది.
ప్రభుత్వం ‘‘మానవతాదృక్పథం’’ అంటూ తాత్కాలిక చర్యలు తీసుకుంటుంది. కానీ ఇది సమస్యను పరిష్కరించదు. రైతులు నీటిని సద్వినియోగం చేసుకోవాలని సూచిస్తున్నారు. కానీ నీరు తక్కువగా ఉంటే ఎలా సద్వినియోగం చేసుకుంటారు? గతంలో గేట్ల నెగ్లిజెన్స్ కారణంగా లక్షల ఎకరాల పంటలు నష్టపోయాయి. ఇంటర్-స్టేట్ వాటర్ షేరింగ్లో సమన్వయం లోపం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
రైతులపై ప్రభావం
సమావేశంలో నీరు కొద్ది రోజులు రెండు దఫాలుగా ఇస్తామని స్పష్టం చేసినప్పటికీ, రైతులు 40,000 ఎకరాలలో పంటలు వేశారు. ఇప్పుడు నీరు లేకుండా నష్టపోతారు. కర్నాటకలో కూడా రైతులు రోడ్లపైకి వచ్చి ప్రొటెస్ట్ చేస్తున్నారు. రెండో పంట (ప్రధానంగా వరి) లేకుండా ఆర్థిక నష్టం భారీగా ఉంటుంది. ముఖ్యంగా కర్నూలు-కడప ప్రాంతాల్లో ఈ పరిస్థితి ఉంది.
ప్రభుత్వాలు ముందస్తు హెచ్చరికలు ఇచ్చినప్పటికీ, రైతులు పంటలు వేయడం వెనుక అవగాహన లోపం లేదా నిరాశావాదం ఉంది. కానీ ప్రభుత్వం ఆల్టర్నేటివ్ సపోర్ట్ (భీమా, సబ్సిడీలు) అందించాలి. ఇది రైతుల ఆత్మహత్యలు, మైగ్రేషన్ వంటి సామాజిక సమస్యలకు దారితీస్తుంది.
దీర్ఘకాలిక సవాళ్లు
శ్రీశైలం, నాగార్జునసాగర్లో నీరు తక్కువగా ఉండటం (ప్రస్తుతం 40-50 టీఎంసీల మధ్య) తాగునీటి అవసరాలను ప్రభావితం చేస్తుంది. ఇంటర్-స్టేట్ డిస్ప్యూట్స్ (ఆంధ్ర-కర్నాటక) మరిన్ని సమస్యలు సృష్టిస్తాయి.
గేట్ల మార్పు ఆలస్యం లాంటివి నిర్లక్ష్యాన్ని సూచిస్తాయి. ప్రభుత్వాలు ముందస్తు ప్లానింగ్, ఆల్టర్నేటివ్ వాటర్ సోర్సెస్ (గ్రౌండ్ వాటర్, రెయిన్ హార్వెస్టింగ్) ప్రోత్సహించాలి. రైతులకు ముందస్తు ఇన్ఫర్మేషన్, ఫైనాన్షియల్ సపోర్ట్ అవసరం. లేకుంటే ఇలాంటి సంక్షోభాలు పునరావృతమవుతాయి.
ఈ నిర్ణయం సేఫ్టీ కోసం అవసరమే, కానీ అమలులో లోపాలు రైతులను బాధిస్తున్నాయి. ప్రభుత్వాలు రైతుల గొంతుకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. లేకుంటే ఆర్థిక, సామాజిక నష్టాలు అనివార్యం.
